K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n yak\u0131n tarihinde kimi geli\u015fmeler vard\u0131r ki, g\u00fcnl\u00fck politik geli\u015fmelerin \u00f6tesinde ele al\u0131nmay\u0131 gerektirir. G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da KDP ve YNK\u2019ye ba\u011fl\u0131 Pe\u015fmerge g\u00fc\u00e7lerinin K\u00fcrdistan B\u00f6lgesel Y\u00f6netimi Pe\u015fmerge Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda yeniden \u00f6rg\u00fctlenerek ortak bir komuta yap\u0131s\u0131na al\u0131nmas\u0131 da bunlardan biridir.
10 Eyl\u00fcl 2026\u2019da K\u00fcrdistan B\u00f6lgesel Y\u00f6netimi Pe\u015fmerge \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, uzun y\u0131llard\u0131r devam eden bir s\u00fcrecin sonucunda 70 ve 80 G\u00fc\u00e7lerinin Bakanl\u0131k \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda birle\u015ftirilmesi ve yeniden \u00f6rg\u00fctlenmesi s\u00fcrecinin tamamland\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Ard\u0131ndan 21 Eyl\u00fcl\u2019de Erbil\u2019de yap\u0131lan resm\u00ee t\u00f6rende yeni yap\u0131lanma kamuoyuna ilan edildi. Buna g\u00f6re birlikler tugaylar, t\u00fcmenler ve iki b\u00f6lgesel komutanl\u0131k bi\u00e7iminde ortak bir komuta-kontrol sistemi i\u00e7erisinde \u00f6rg\u00fctleniyor.
Bu geli\u015fmeye yaln\u0131zca askeri bir yeniden yap\u0131lanma olarak bak\u0131l\u0131rsa, ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 tarihsel ve siyasal anlam\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6zden ka\u00e7ar.
\u00c7\u00fcnk\u00fc sorun yaln\u0131z Pe\u015fmergenin nas\u0131l \u00f6rg\u00fctlenece\u011fi sorunu de\u011fildir. Sorun ayn\u0131 zamanda K\u00fcrt siyasetinde parti, silahl\u0131 g\u00fc\u00e7, kurumla\u015fma ve ulusal birlik aras\u0131ndaki ili\u015fkinin nas\u0131l kurulaca\u011f\u0131 sorunudur.
B\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fcn tarihsel miras\u0131
1991 K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ard\u0131ndan G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da yeni bir d\u00f6nem ba\u015flad\u0131. Irak merkezi y\u00f6netiminin b\u00f6lgedeki denetiminin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ortadan kalkmas\u0131yla K\u00fcrtler kendi y\u00f6netim kurumlar\u0131n\u0131 olu\u015fturmaya ba\u015flad\u0131lar. 1992 se\u00e7imleri ve K\u00fcrdistan Parlamentosunun olu\u015fturulmas\u0131 bu s\u00fcrecin \u00f6nemli ad\u0131mlar\u0131yd\u0131. Fakat ulusal kurumla\u015fman\u0131n \u00f6n\u00fcnde ciddi sorunlar bulunuyordu.
KDP ile YNK aras\u0131ndaki siyasi rekabet giderek sertle\u015fti ve 1994\u2019ten itibaren silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. K\u00fcrtlerin \u201cBrakuj\u00ee\u201d, yani karde\u015f kavgas\u0131 olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nem, yaln\u0131z binlerce insan\u0131n hayat\u0131na mal olmad\u0131; G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019\u0131 siyasal, idari ve askeri olarak iki ayr\u0131 alana b\u00f6ld\u00fc.
Bir tarafta KDP\u2019nin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 oldu\u011fu Erbil-Duhok hatt\u0131, di\u011fer tarafta YNK\u2019nin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 oldu\u011fu S\u00fcleymaniye b\u00f6lgesi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. 1998 Washington Anla\u015fmas\u0131 \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n sona erdirilmesinde \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 oldu. ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 kay\u0131tlar\u0131 KDP ile YNK aras\u0131nda yakla\u015f\u0131k be\u015f y\u0131l s\u00fcren \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n bu anla\u015fmayla sona erdirildi\u011fini ve iki taraf\u0131n y\u00f6netimlerini birle\u015ftirme, \u015fiddet yoluyla sorun \u00e7\u00f6zmekten ka\u00e7\u0131nma ve ortak siyasi s\u00fcre\u00e7 geli\u015ftirme taahh\u00fcd\u00fcnde bulundu\u011funu g\u00f6steriyor.
Fakat sava\u015f\u0131n sona ermesi, sava\u015f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 yap\u0131lar\u0131n hemen ortadan kalkmas\u0131 anlam\u0131na gelmedi. Tam tersine, siyasal b\u00f6l\u00fcnmenin en kal\u0131c\u0131 miraslar\u0131ndan biri askeri alanda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. YNK\u2019ye ba\u011fl\u0131 Pe\u015fmerge yap\u0131lanmas\u0131 zamanla 70 G\u00fc\u00e7leri, KDP\u2019ye ba\u011fl\u0131 Pe\u015fmerge yap\u0131lanmas\u0131 ise 80 G\u00fc\u00e7leri ad\u0131yla an\u0131ld\u0131. Bu rakamlar asker say\u0131lar\u0131n\u0131 ifade etmiyordu. \u0130ki ayr\u0131 askeri-komuta yap\u0131lanmas\u0131n\u0131n tarihsel isimleriydi.
B\u00f6ylece G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da ilgin\u00e7 ve ayn\u0131 zamanda sorunlu bir durum ortaya \u00e7\u0131kt\u0131: Bir parlamento, bir b\u00f6lgesel y\u00f6netim ve ortak kurumlar olu\u015fturulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rken, fiiliyatta iki b\u00fcy\u00fck partinin ayr\u0131 Pe\u015fmerge ve g\u00fcvenlik yap\u0131lar\u0131 ya\u015famaya devam etti.
H\u00fck\u00fcmet birle\u015fti ama silahl\u0131 g\u00fc\u00e7ler tam birle\u015femedi
2000\u2019li y\u0131llarla birlikte KDP ve YNK aras\u0131ndaki ili\u015fkiler \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde normalle\u015fti. \u0130ki ayr\u0131 y\u00f6netimin birle\u015ftirilmesi y\u00f6n\u00fcnde ad\u0131mlar at\u0131ld\u0131 ve ortak K\u00fcrdistan B\u00f6lgesel Y\u00f6netimi olu\u015fturuldu. Ancak siyasi ve idari birle\u015fmenin askeri alandaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131 h\u0131zda ger\u00e7ekle\u015fmedi. Bunun nedenleri anla\u015f\u0131labilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc silahl\u0131 g\u00fc\u00e7 yaln\u0131z askeri bir \u00f6rg\u00fct de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda iktidar\u0131n, g\u00fcvenli\u011fin ve siyasi etkinli\u011fin en \u00f6nemli ara\u00e7lar\u0131ndan biridir. Bir siyasi partinin onlarca y\u0131l boyunca denetledi\u011fi silahl\u0131 g\u00fcc\u00fc ortak bir devlet veya b\u00f6lgesel kurumun emrine b\u0131rakmas\u0131, yaln\u0131z idari bir karar de\u011fil, \u00f6nemli bir iktidar payla\u015f\u0131m\u0131 anlam\u0131na gelir.
Bu nedenle KDP ve YNK aras\u0131ndaki en zor birle\u015fme alanlar\u0131ndan biri Pe\u015fmerge oldu. 2014 y\u0131l\u0131nda I\u015e\u0130D\u2019in Musul\u2019u ele ge\u00e7irmesi ve G\u00fcney K\u00fcrdistan s\u0131n\u0131rlar\u0131na kadar ilerlemesi, par\u00e7al\u0131 askeri yap\u0131lanman\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale getirdi. Pe\u015fmerge g\u00fc\u00e7leri I\u015e\u0130D\u2019e kar\u015f\u0131 \u00e7ok a\u011f\u0131r bedeller \u00f6deyerek m\u00fccadele etti. Ancak ayn\u0131 sava\u015f s\u0131ras\u0131nda koordinasyon, ortak komuta, silahland\u0131rma, lojistik ve istihbarat alanlar\u0131ndaki eksiklikler de tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Bundan sonra Pe\u015fmerge reformu uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7lerin de do\u011frudan destekledi\u011fi bir s\u00fcre\u00e7 haline geldi.
ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile K\u00fcrdistan B\u00f6lgesel Y\u00f6netimi Pe\u015fmerge Bakanl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda ilk kez 2016\u2019da olu\u015fturulan i\u015fbirli\u011fi \u00e7er\u00e7evesi 21 Eyl\u00fcl 2022\u2019de yenilendi. ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131na g\u00f6re anla\u015fman\u0131n temel hedeflerinden biri Pe\u015fmergenin profesyonelle\u015ftirilmesi ve Pe\u015fmerge Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kurumsal yap\u0131s\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesiydi. Dolay\u0131s\u0131yla Eyl\u00fcl 2026\u2019da gelinen nokta, birka\u00e7 ay i\u00e7erisinde al\u0131nm\u0131\u015f ani bir karar\u0131n sonucu de\u011fildir. Y\u0131llard\u0131r devam eden askeri, siyasi ve kurumsal bir s\u00fcrecin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.
As\u0131l mesele: Parti ordusundan ulusal kuruma ge\u00e7ilebilecek mi?
Burada as\u0131l \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken noktan\u0131n bu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.
Bir siyasi hareketin kendi silahl\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc olu\u015fturmas\u0131 ile bir halk\u0131n veya siyasi-idari yap\u0131n\u0131n ortak savunma kurumunu olu\u015fturmas\u0131 ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir. Parti silahl\u0131 g\u00fcc\u00fc kendi siyasi \u00f6rg\u00fct\u00fcne ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ulusal veya kamusal silahl\u0131 g\u00fc\u00e7 ise hangi siyasi parti iktidarda olursa olsun ortak kuruma ba\u011fl\u0131 olmak zorundad\u0131r.
Pe\u015fmerge a\u00e7\u0131s\u0131ndan tarihsel mesele de budur.
Bir Pe\u015fmerge kendisini \u00f6ncelikle KDP Pe\u015fmergesi veya YNK Pe\u015fmergesi olarak m\u0131 g\u00f6recektir? Yoksa siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ne olursa olsun kendisini K\u00fcrdistan B\u00f6lgesinin ortak Pe\u015fmerge g\u00fcc\u00fcn\u00fcn mensubu olarak m\u0131 g\u00f6recektir? Eyl\u00fcl 2026\u2019daki reformun ger\u00e7ek anlam\u0131 bu soruya verilecek cevapta ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r.
Pe\u015fmerge Bakanl\u0131\u011f\u0131 art\u0131k 70 ve 80 G\u00fc\u00e7lerinin birle\u015fik komuta-kontrol sistemi alt\u0131nda yeniden \u00f6rg\u00fctlendi\u011fini a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Ba\u015fkan Ne\u00e7irvan Barzani ise 21 Eyl\u00fcl\u2019de yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada bu s\u00fcrecin yaln\u0131z \u00f6rg\u00fctsel bir de\u011fi\u015fiklik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; emir-komuta, e\u011fitim, terfi, disiplin ve askeri doktrin a\u00e7\u0131s\u0131ndan da birlik gerektirdi\u011fini vurgulad\u0131. Bu nedenle bug\u00fcnk\u00fc geli\u015fmeyi bitmi\u015f bir s\u00fcre\u00e7 olarak de\u011fil, yeni bir s\u00fcrecin ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak de\u011ferlendirmek daha do\u011fru olur.
\u00c7\u00fcnk\u00fc tabelalar\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi kolayd\u0131r.As\u0131l \u00f6nemli olan zihniyetin ve ba\u011fl\u0131l\u0131k ili\u015fkilerinin de\u011fi\u015fmesidir.
K\u00fcrt ulusal birli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan mesele
K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n tarihsel sorunlar\u0131ndan biri yaln\u0131zca \u00fczerinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 topraklar\u0131n d\u00f6rt devlet aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olmas\u0131 de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda K\u00fcrt siyasi hareketlerinin kendi aralar\u0131ndaki par\u00e7alanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 da \u00f6nemli bir sorun olmu\u015ftur.
K\u00fcrtler farkl\u0131 devletler, farkl\u0131 tarihsel, sosyal ko\u015fullarda ve farkl\u0131 siyasi gelenekler i\u00e7erisinde \u00f6rg\u00fctlendiler. Bu nedenle b\u00fct\u00fcn K\u00fcrt siyasi hareketlerinin ayn\u0131 ideolojiye, ayn\u0131 \u00f6rg\u00fctlenme anlay\u0131\u015f\u0131na veya ayn\u0131 siyasi programa sahip olmas\u0131 zaten m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.
Ulusal birlik de b\u00f6yle anla\u015f\u0131lmamal\u0131d\u0131r.
Ulusal birlik herkesin ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmesi de\u011fildir. Ulusal birlik, farkl\u0131l\u0131klar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ederek ortak ulusal \u00e7\u0131karlarda birlikte hareket edebilme yetene\u011fidir. KDP ile YNK bunun \u00f6nemli bir \u00f6rne\u011fini olu\u015fturuyor. Bu iki hareketin tarihleri, sosyal yap\u0131s\u0131, \u00f6rg\u00fctsel gelenekleri, siyasi ili\u015fkileri ve b\u00f6lgesel dayanaklar\u0131 farkl\u0131d\u0131r. \u00dcstelik ge\u00e7mi\u015fte birbirleriyle sava\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.
Buna ra\u011fmen bug\u00fcn her iki yap\u0131ya ba\u011fl\u0131 Pe\u015fmerge g\u00fc\u00e7lerinin ortak bir bakanl\u0131k alt\u0131nda birle\u015ftirilmesi, e\u011fer uygulamada da ger\u00e7ekle\u015firse, \u015fu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi g\u00fc\u00e7lendirebilir:
Siyasi farkl\u0131l\u0131k silahl\u0131 b\u00f6l\u00fcnmeyi zorunlu k\u0131lmamal\u0131d\u0131r.
K\u00fcrtler farkl\u0131 partilerde \u00f6rg\u00fctlenebilirler. Farkl\u0131 ekonomik programlara sahip olabilirler. Farkl\u0131 diplomatik ili\u015fkiler geli\u015ftirebilirler. Birbirlerini ele\u015ftirebilirler.
Se\u00e7imlerde birbirleriyle yar\u0131\u015fabilirler. Fakat ortak ulusal kurumlar \u00fczerinde uzla\u015fabilirler. Ulusal kurumla\u015fman\u0131n temel mant\u0131\u011f\u0131 da budur. Ya da ulusal birli\u011fin diyalekti\u011fi budur.
D\u00f6rt par\u00e7a a\u00e7\u0131s\u0131ndan anlam\u0131
Pe\u015fmerge birli\u011fini de\u011ferlendirirken abart\u0131l\u0131 sonu\u00e7lara varmamak gerekir.
Bug\u00fcn ger\u00e7ekle\u015fen olay d\u00f6rt par\u00e7a K\u00fcrdistan\u2019\u0131n askeri g\u00fc\u00e7lerinin birle\u015fmesi de\u011fildir. Rojava\u2019daki g\u00fc\u00e7ler bu yap\u0131n\u0131n i\u00e7inde de\u011fildir. Kuzey K\u00fcrdistan\u2019daki veya Do\u011fu K\u00fcrdistan\u2019daki siyasi-askeri \u00f6rg\u00fctler bu komuta yap\u0131s\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131 de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla buradan hareketle \u201cortak K\u00fcrt ordusu kuruluyor\u201d bi\u00e7iminde bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131karmak mevcut olgularla desteklenmez. Fakat olay\u0131n d\u00f6rt par\u00e7a a\u00e7\u0131s\u0131ndan ba\u015fka bir anlam\u0131 olabilir. Bu da ortak kurum olu\u015fturma deneyimidir.
K\u00fcrt ulusal hareketleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan belki de gelecekte \u00fczerinde daha fazla d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken meselelerden biri budur. D\u00f6rt par\u00e7adaki K\u00fcrt siyasi g\u00fc\u00e7lerinin tek bir parti olmas\u0131 gerekli de\u011fildir. Bunun ger\u00e7ek\u00e7i oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum ve sosyolojik ve bilimsel anlamda do\u011fru bulmuyorum. Fakat ulusal sorunlar konusunda ortak politikalar geli\u015ftirmek, ortak diplomatik mekanizmalar kurmak ve birbirleriyle \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 reddeden ilkeler \u00fczerinde anla\u015fmak ba\u015fka bir meseledir.
G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019daki deneyim ba\u015far\u0131l\u0131 olursa, bunun yaratabilece\u011fi en b\u00fcy\u00fck katk\u0131 ve siyasal moral; farkl\u0131 K\u00fcrt siyasi hareketleri, \u00f6rg\u00fctsel ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 koruyarak ortak ulusal kurumlar olu\u015fturabilirler! Bence Pe\u015fmerge birle\u015fmesinin d\u00f6rt par\u00e7a a\u00e7\u0131s\u0131ndan en \u00f6nemli d\u00fc\u015f\u00fcnsel ve moral boyutlar\u0131ndan biri bu sorudur. Bunun ba\u015far\u0131lmas\u0131, K\u00fcrd ulusu i\u00e7in tarihsel anlamda \u00f6neme sahiptir. B\u00fcy\u00fck bir geli\u015fmedir.
Uluslararas\u0131 ve b\u00f6lgesel boyut
Burada ba\u015fka bir ger\u00e7e\u011fi de g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmamak gerekir. G\u00fcney K\u00fcrdistan bo\u015flukta ya\u015fam\u0131yor. T\u00fcrkiye, \u0130ran, Irak, Suriye, ABD ve di\u011fer uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7lerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n kesi\u015fti\u011fi son derece karma\u015f\u0131k bir co\u011frafyada bulunuyor.
Bu nedenle Pe\u015fmergenin birle\u015fmesi yaln\u0131zca K\u00fcrtlerin kendi i\u00e7 meselesi olarak g\u00f6r\u00fclemez.
ABD ve uluslararas\u0131 koalisyon uzun y\u0131llard\u0131r Pe\u015fmerge reformuna destek veriyor. ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 2022 mutabakat\u0131 bu deste\u011fin I\u015e\u0130D\u2019le m\u00fccadele ve Irak g\u00fcvenlik sistemi i\u00e7erisinde profesyonel Pe\u015fmerge g\u00fc\u00e7lerinin geli\u015ftirilmesi \u00e7er\u00e7evesinde y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyuyor. 21 Eyl\u00fcl 2026\u2019daki birle\u015fme t\u00f6renine Irak Silahl\u0131 Kuvvetleri Ba\u015fkomutanl\u0131\u011f\u0131 Ofisi Direkt\u00f6r\u00fc Abd\u00fcl Emir el-\u015eemmari\u2019nin de kat\u0131lmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. K\u00fcrdistan B\u00f6lgesel Y\u00f6netiminin resm\u00ee a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda da Pe\u015fmerge, Irak\u2019\u0131n genel savunma sistemi i\u00e7erisinde anayasal bir g\u00fc\u00e7 olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r.
Bu durum bize ba\u015fka bir ger\u00e7e\u011fi g\u00f6steriyor:
G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019daki ulusal kurumla\u015fma s\u00fcreci, ayn\u0131 zamanda Irak devletiyle ili\u015fkilerin yeniden tan\u0131mlanmas\u0131 s\u00fcrecidir. Bu ili\u015fkide b\u00fct\u00e7e, petrol, tart\u0131\u015fmal\u0131 b\u00f6lgeler, Kerk\u00fck, g\u00fcvenlik, Pe\u015fmerge maa\u015flar\u0131 ve federal yetkiler gibi \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f bir\u00e7ok sorun bulunuyor. Dolay\u0131s\u0131yla g\u00fc\u00e7l\u00fc ve kurumsalla\u015fm\u0131\u015f bir Pe\u015fmerge yap\u0131s\u0131n\u0131n Erbil-Ba\u011fdat ili\u015fkileri \u00fczerindeki etkisi de \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde dikkatle izlenmelidir.
Ger\u00e7ek birle\u015fmenin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc nedir?
Bug\u00fcn resm\u00ee a\u00e7\u0131klamalara bakarak Pe\u015fmerge birle\u015fmesinin tamamland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Fakat sosyal ve siyasi a\u00e7\u0131dan ba\u015fka bir soru sormak gerekir: Fiili birle\u015fme tamamland\u0131 m\u0131? Bunun cevab\u0131n\u0131 bug\u00fcn tam olarak vermek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bunu zaman g\u00f6sterecektir.
\u00d6l\u00e7\u00fcs\u00fc de \u00e7ok basittir:
Bir g\u00fcn KDP ile YNK aras\u0131nda ciddi bir siyasi kriz ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda Pe\u015fmerge birlikleri nas\u0131l davranacakt\u0131r? Bakanl\u0131\u011f\u0131n emrine mi uyacaklard\u0131r? Yoksa eski parti ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131 yeniden m\u0131 devreye girecektir? Komutanlar\u0131n atanmas\u0131 ger\u00e7ekten ortak kurumsal mekanizmalarla m\u0131 yap\u0131lacakt\u0131r?
Maa\u015f, silah, lojistik, e\u011fitim ve istihbarat merkezi sistem \u00fczerinden mi y\u00fcr\u00fct\u00fclecektir? Erbil ve Duhok\u2019taki birliklerle S\u00fcleymaniye ve Halep\u00e7e\u2019deki birliklerin personeli zamanla birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lacak m\u0131d\u0131r? Bunlar teknik sorular gibi g\u00f6r\u00fclebilir. Fakat bunlar asl\u0131nda tarihsel, sosyal son derece siyasi sorulard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ek birlik, ayn\u0131 \u00fcniformay\u0131 giymekten \u00f6nce ayn\u0131 kurumsal otoriteyi kabul etmektir.
Sonu\u00e7
K\u00fcrt halk\u0131 tarih boyunca yaln\u0131z d\u0131\u015far\u0131dan gelen bask\u0131lar\u0131n de\u011fil, i\u00e7 b\u00f6l\u00fcnmelerin de a\u011f\u0131r bedellerini \u00f6dedi. G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019daki 1990\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n karde\u015f kavgas\u0131 bunun yak\u0131n tarihteki en ac\u0131 \u00f6rneklerinden biridir. Bu nedenle bug\u00fcn KDP ve YNK\u2019ye ba\u011fl\u0131 olarak geli\u015fmi\u015f iki ayr\u0131 askeri gelene\u011fin ortak Pe\u015fmerge Bakanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda bir araya getirilmesi yaln\u0131z askeri bir reform olarak g\u00f6r\u00fclmemelidir. Bu geli\u015fme ayn\u0131 zamanda ge\u00e7mi\u015ften \u00e7\u0131kar\u0131lan derslerin ne \u00f6l\u00e7\u00fcde kurumsal yap\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilece\u011finin s\u0131nav\u0131d\u0131r.
K\u00fcrt ulusal birli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan mesele KDP ile YNK\u2019nin birbirine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi de\u011fildir. KDP KDP olarak, YNK YNK olarak kalabilir. Ayn\u0131 \u015fekilde K\u00fcrdistan\u2019\u0131n di\u011fer par\u00e7alar\u0131ndaki siyasi hareketler de kendi \u00f6rg\u00fctsel ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilirler. As\u0131l mesele, bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n K\u00fcrtlerin ortak ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne s\u00fcrekli olarak ge\u00e7irilip ge\u00e7irilmeyece\u011fidir.
Bir halk\u0131n ulusal birli\u011fi tek\u00e7ilik \u00fczerine kurulamaz.
Farkl\u0131l\u0131k i\u00e7inde ortakla\u015fmay\u0131 ba\u015farabilmek \u00fczerine kurulabilir. G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019daki Pe\u015fmerge birle\u015fmesi e\u011fer ger\u00e7ek anlamda kurumsalla\u015f\u0131rsa, bunun tarihsel anlam\u0131 belki de burada ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Parti ya da a\u015firet ordular\u0131ndan ortak ulusal kuruma ge\u00e7i\u015f\u2026 Silahl\u0131 rekabetten siyasal rekabete ge\u00e7i\u015f\u2026 \u0130\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden ortak kurum k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ge\u00e7i\u015f\u2026 B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fip ger\u00e7ekle\u015fmeyece\u011fini bug\u00fcnden kesin olarak s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.
Ancak 2026 Eyl\u00fcl\u201d\u00fcn de at\u0131lan ad\u0131m, K\u00fcrt siyasetinin \u00f6n\u00fcne \u00f6nemli bir soru koymu\u015ftur: Farkl\u0131l\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 koruyarak ortak bir ulusal irade ve ortak kurumlar yaratabilecek miyiz? Bug\u00fcnk\u00fc Pe\u015fmerge birle\u015fmesinin tarihsel ve siyasal \u00f6nemi, belki de en fazla bu soruda d\u00fc\u011f\u00fcmlenmektedir. Farkl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 koruyarak bir ulusal birlik ve kurumlar\u0131n\u0131n yaratabiliriz. Do\u011fru olan budur! Ba\u015fka se\u00e7ene\u011fimiz yoktur ve olamaz. Ulusal bilin\u00e7 bunu tarihsel ve ertelenmez bir g\u00f6rev olarak \u00f6n\u00fcm\u00fcze koyuyor.24.09.2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n yak\u0131n tarihinde kimi geli\u015fmeler vard\u0131r ki, g\u00fcnl\u00fck politik geli\u015fmelerin \u00f6tesinde ele al\u0131nmay\u0131 gerektirir. G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da KDP ve YNK\u2019ye ba\u011fl\u0131 Pe\u015fmerge g\u00fc\u00e7lerinin K\u00fcrdistan B\u00f6lgesel Y\u00f6netimi Pe\u015fmerge Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda yeniden \u00f6rg\u00fctlenerek ortak bir komuta yap\u0131s\u0131na al\u0131nmas\u0131 da bunlardan biridir.10 Eyl\u00fcl 2026\u2019da K\u00fcrdistan B\u00f6lgesel Y\u00f6netimi Pe\u015fmerge \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, uzun y\u0131llard\u0131r devam eden bir s\u00fcrecin sonucunda …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":5794,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[114,43,113,59,54,116,58,57,41,42,111,55,112,61],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5793"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5793"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5793\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5798,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5793\/revisions\/5798"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5794"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5793"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5793"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5793"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}