{"id":5778,"date":"2026-09-12T22:27:51","date_gmt":"2026-09-12T20:27:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/?p=5778"},"modified":"2026-09-12T22:27:52","modified_gmt":"2026-09-12T20:27:52","slug":"5-nolu-zindaninda-1983-eyluel-direnisi-hamit-baldemir","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/?p=5778","title":{"rendered":"5 NO’LU Z\u0130NDANIN’DA 1983 EYL\u00dcL D\u0130REN\u0130\u015e\u0130! Hamit Baldemir"},"content":{"rendered":"\n

12 Eyl\u00fcl 1980 askeri darbesinden sonra Diyarbak\u0131r 5 No\u2019lu Cezaevi, yaln\u0131zca insanlar\u0131n kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir hapishane de\u011fildi. K\u00fcrt siyasi tutsaklar\u0131n iradelerinin k\u0131r\u0131lmaya, ki\u015filiklerinin teslim al\u0131nmaya ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden vazge\u00e7irilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel bir bask\u0131 ve i\u015fkence merkezi h\u00e2line getirilmi\u015fti. Elbette, T\u00fcrkiyeli devrimci siyasi tutuklulara da ayn\u0131 teslim alma ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden vazge\u00e7irme politikas\u0131 en barbar \u015fekilde uygulan\u0131yordu. Diyarbak\u0131r 5 No\u2019lu ise bu alanda pilot b\u00f6lge idi. Bunun nedeni de orada K\u00fcrdistanl\u0131 yurtsever ve devrimcilerin tutuluyor olmas\u0131yd\u0131. Bu uygulama ve ya\u015fananlar\u0131 yaln\u0131zca \u201ccezaevi ko\u015fullar\u0131\u201d kavram\u0131yla a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Sistematik bir teslim alma politikas\u0131 uygulan\u0131yordu. Buna kar\u015f\u0131 geli\u015fen direni\u015fler de s\u0131radan cezaevi protestolar\u0131 de\u011fildi. \u0130nsan onurunu korumak, siyasi kimli\u011fi ve iradeyi teslim etmemek amac\u0131yla yap\u0131lan, bedeli son derece a\u011f\u0131r m\u00fccadelelerdi.
1982 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00f6l\u00fcm orucu, bu direni\u015f tarihinin en \u00f6nemli d\u00f6neme\u00e7lerinden biriydi. Arkada\u015flar\u0131m\u0131z ya\u015famlar\u0131n\u0131 ortaya koyarak cezaevindeki i\u015fkence ve teslimiyet politikalar\u0131na kar\u015f\u0131 durdular. O d\u00f6nem ya\u015fananlar, 1983 Eyl\u00fcl direni\u015finin de siyasal ve moral temelini olu\u015fturdu.
Ben bu yaz\u0131da, \u00f6zellikle 1983 Eyl\u00fcl ay\u0131nda ya\u015fanan eylemin nas\u0131l ba\u015flad\u0131\u011f\u0131na, nas\u0131l \u00f6rg\u00fctlendi\u011fine ve daha sonra bu eylem hakk\u0131nda olu\u015fan baz\u0131 yanl\u0131\u015f bilgilere de\u011finmek istiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc aradan ge\u00e7en k\u0131rk y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n zaman i\u00e7erisinde ya\u015fananlar\u0131n baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmleri birbirine kar\u0131\u015fm\u0131\u015f, kimi insanlar ger\u00e7ekte \u00fcstlenmedikleri rollerle anlat\u0131lm\u0131\u015f, eylemin haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda ve karar mekanizmas\u0131nda bulunan baz\u0131 insanlar ise geri plana itilmi\u015ftir.
Ben bu olaylar\u0131n d\u0131\u015far\u0131dan ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 de\u011filim. Eylemin i\u00e7erisinde ve \u00f6rg\u00fctlenmesinde do\u011frudan yer alanlardan biriyim. Bu nedenle anlatacaklar\u0131m esas olarak kendi tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131ma ve belle\u011fime dayanmaktad\u0131r.

1980\u2019den 1983\u2019e Uzanan Direni\u015f \u00c7izgisi
<\/strong>
Biz zindanlar\u0131n bir i\u015fkence ve teslim alma kamp\u0131na d\u00f6nece\u011fini hep varsayd\u0131k. O d\u00f6nemin bilin\u00e7 ve tecr\u00fcbelerine g\u00f6re bir direni\u015f sergiledik. Bask\u0131 ve i\u015fkencelere kar\u015f\u0131 direnmeye \u00e7abalad\u0131k. 12 Eyl\u00fcl 1980 darbesinden sonra, s\u00f6m\u00fcrgeci askeri fa\u015fist cunta y\u00f6netime el koyduktan sonra zindanlar adeta birer i\u015fkence merkezine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Buna her zindanda bir kar\u015f\u0131 direni\u015f sergilense de, ac\u0131mas\u0131z i\u015fkencelere dayanmak \u201cimk\u00e2ns\u0131z\u201d h\u00e2le geldi.
Biz Diyarbak\u0131r 5 No\u2019lu Zindan\u0131\u2019nda bu dayan\u0131lmaz bask\u0131lara 1981 May\u0131s\u0131na kadar fiil\u00ee direni\u015f dedi\u011fimiz bi\u00e7imde kar\u015f\u0131l\u0131k verdik. Ne var ki sonunda dayat\u0131lan \u201ckurallara\u201d uymaya ba\u015flad\u0131k. Ancak bunu hi\u00e7bir zaman i\u00e7imize sindirmedik. S\u00fcrekli f\u0131rsat bulduk\u00e7a kar\u015f\u0131 koymak ve direnmek d\u00fc\u015f\u00fcncesini koruduk. Evet, kural denen uygulamalara uyuyorduk ama d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ideolojik olarak asla teslim olmad\u0131k.
Bu durumumuz idarece bilindi\u011finden, kural denen a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k uygulamalara fiziksel olarak uydu\u011fumuz h\u00e2lde giderek i\u015fkencenin dozu art\u0131r\u0131l\u0131yordu. Mazlum Do\u011fan\u2019\u0131n eylemine kadar tekrar direnmek i\u00e7in \u00e7aba harcansa da bu pek taraftar bulmad\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fmedi. Mazlum\u2019un feda eylemi, direni\u015fe ge\u00e7me e\u011filimimizi tekrar harekete ge\u00e7irdi. Herkes kendisiyle yeniden hesapla\u015ft\u0131. Sonra D\u00f6rtlerin muhte\u015fem eylemi, direni\u015fe ge\u00e7me s\u00fcrecini ve i\u00e7 derinle\u015fmemizi h\u0131zland\u0131rd\u0131. Ve onurluca var olma veya \u00f6lme d\u00fc\u015f\u00fcncesi, 14 Temmuz 1982 \u00d6l\u00fcm Orucu\u2019yla farkl\u0131 bir tarihsel a\u015famaya ve kararl\u0131l\u0131\u011fa ula\u015ft\u0131.
Evet, 1982 \u00f6l\u00fcm orucundan sonra cezaevindeki bask\u0131lar b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ortadan kalkmad\u0131. Baz\u0131 alanlarda geri ad\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015f olsa da tutsaklar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131ndaki temel sorun devam ediyordu. \u0130\u015fkence, bask\u0131, a\u015fa\u011f\u0131lanma ve iradeyi teslim alma giri\u015fimlerine kar\u015f\u0131 yeni bir m\u00fccadele ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz h\u00e2le gelmi\u015fti.
1982 \u00f6l\u00fcm orucunda yer alm\u0131\u015f ve o s\u00fcrecin sonu\u00e7 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerini ya\u015fam\u0131\u015f arkada\u015flar olarak \u00f6nemli bir deneyim edinmi\u015ftik. Bununla birlikte tutsak ve tutuklu kitlesi nezdinde bir prestij ve misyon edinmi\u015ftik. Dolay\u0131s\u0131yla yeni bir direni\u015fin \u00f6rg\u00fctlenmesi de facto olarak bizden bekleniyordu. Yani Hayri ve Kemal\u2019den sonra bu tarihsel sorumluluk bize devredilmi\u015fti.
Bask\u0131lar yine dayan\u0131lmazd\u0131. Ko\u011fu\u015flarda korkun\u00e7 i\u015fkence uygulamalar\u0131 vard\u0131. Adeta 35. Ko\u011fu\u015f\u2019a bir g\u00f6zda\u011f\u0131 veriliyordu. 1982 B\u00fcy\u00fck \u00d6l\u00fcm Orucu\u2019nun yaratt\u0131\u011f\u0131 moral de\u011feri ve g\u00fcveni ortadan kald\u0131rmaya ve teslim almaya devam ediyorlard\u0131. Bunun b\u00f6yle gitmemesi gerekti\u011fi ve 1982 \u00f6l\u00fcm orucunun ama\u00e7lar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi bizim i\u00e7in tarihsel bir g\u00f6rev idi. Karasu, ben ve Ayata bu sorumlulu\u011fu \u00fcstlendik.
Kimi acele eden ve bask\u0131lara kar\u015f\u0131 bireysel tepkiler g\u00f6sterenler oluyordu. Hatta \u201cNe duruyoruz? Niye hemen eyleme ge\u00e7miyoruz?\u201d diyen baz\u0131 bireyler oldu. Ancak biz bir eylemin ba\u015flamas\u0131 ve ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in baz\u0131 ko\u015fullar\u0131n olgunla\u015fmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorduk. Bir eylemin ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in i\u00e7 ve d\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131n yan\u0131nda \u00f6rg\u00fctl\u00fc, disiplinli ve kararl\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi gerekti\u011finin bilincindeydik.
1982 eyleminde cezaevi kitlesinden destek alamad\u0131k. Bu nedenle cezaevi idaresiyle yap\u0131lan anla\u015fma, idare taraf\u0131ndan uygulanmad\u0131 ve yok say\u0131ld\u0131. Kitle deste\u011fi veya 1982 \u00f6l\u00fcm orucundan daha kalabal\u0131k ve planl\u0131 bir eylem haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na girdik. Bunun i\u00e7in de PKK Ana Davas\u0131\u2019n\u0131n karara ba\u011flanmas\u0131ndan sonra eylemi ba\u015flatmay\u0131 kararla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131k. Bu karardan biz \u00fc\u00e7 ki\u015fi d\u0131\u015f\u0131nda ancak be\u015f-on arkada\u015f bilgilendiriliyordu. Yani gizlilik i\u00e7inde bir \u00f6rg\u00fctlenme ve planlanma s\u00f6z konusu idi.
1983 Eyl\u00fcl eylemi b\u00f6ylesi bir ortam i\u00e7erisinde haz\u0131rland\u0131. Eylemin \u00f6rg\u00fctlenmesi ve sorumlulu\u011funu Karasu, ben ve M. Ayata \u00fcstlenmi\u015ftik. Bu ayn\u0131 zamanda PKK\u2019li tutsaklar\u0131n cezaevi y\u00f6netimi idi de. PKK Ana Davas\u0131\u2019n\u0131n karara ba\u011flanmas\u0131ndan sonra eylemin \u00f6rg\u00fctlenmesi ve planlanmas\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131k.
Burada \u00f6zellikle bir noktan\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek istiyorum: Sonraki y\u0131llarda yap\u0131lan kimi anlat\u0131mlarda, o d\u00f6nemde cezaevinde tan\u0131nan, pop\u00fcler baz\u0131 arkada\u015flar\u0131n otomatik olarak eylemin karar organ\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 gibi bir izlenim yarat\u0131ld\u0131. Bu do\u011fru de\u011fildir. Zindan\u0131n ilk aylar\u0131nda sorumlu ve tutsaklar\u0131n i\u00e7 yap\u0131lanmas\u0131nda yer almalar\u0131, s\u00fcrekli sorumlu olduklar\u0131 anlam\u0131na gelmez. 1980 ile 1983 aral\u0131\u011f\u0131nda \u201ck\u00f6pr\u00fcn\u00fcn alt\u0131ndan\u201d \u00e7ok sular akm\u0131\u015ft\u0131. Hiyerar\u015fi az da olsa de\u011fi\u015fime u\u011fram\u0131\u015ft\u0131.
Ger\u00e7i sorumlular genelde atama yoluyla belirleniyordu. Ancak cezaevi ko\u015fullar\u0131ndaki duru\u015f ve mahkemedeki tav\u0131rlar de\u011fi\u015fimi gerekli ve zorunlu k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bir de Mazlum, Hayri ve Kemal yolda\u015flar\u0131n ya\u015fama vedalar\u0131, yeni bir hiyerar\u015fiyi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz yapm\u0131\u015ft\u0131.
Bir insan\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131 ve bu nedenle cezaevi idaresinin onunla g\u00f6r\u00fc\u015fmesi, o \u015fah\u0131slar\u0131 eylem \u00f6rg\u00fctleyicisi ve y\u00f6neticisi yapmaz. Cezaevi ko\u015fullar\u0131nda 1981 ve 1983 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda tutsaklar aras\u0131 ili\u015fkiler tamamen engellenmi\u015fti. Eski sorumlu ve \u00f6nde g\u00f6r\u00fclenlerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 konumlar\u0131n\u0131 yitirmi\u015fti. Ancak ili\u015fki ve bilgi yetersizli\u011finden, ko\u011fu\u015ftaki arkada\u015flar\u0131n onlar\u0131 h\u00e2l\u00e2 \u201c\u00f6nder\u201d ve sorumlu g\u00f6rmesine neden oluyordu.
Bu durumdan dolay\u0131 san\u0131r\u0131m baz\u0131 ko\u011fu\u015flar eski bilgilerine dayanarak, sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ve g\u00f6r\u00fc\u015fmek i\u00e7in baz\u0131 arkada\u015flar\u0131n ad\u0131n\u0131 idareye vermi\u015fler. Bu da baz\u0131 yanl\u0131\u015f de\u011ferlendirmelere yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.
Tarih yaz\u0131l\u0131rken veya anlat\u0131l\u0131rken tahmin\u00ee ve kulaktan dolma bilgileri do\u011fruymu\u015f gibi iddia etmemek gerekiyor. Bilinmeyen durumlar\u0131 kayna\u011f\u0131ndan \u00f6\u011frenmeden yazmamak ve s\u00f6ylememek gerekiyor. Tarihe do\u011fru ve objektif not d\u00fc\u015fmek etik bir davran\u0131\u015ft\u0131r. Buna \u00e7ok dikkat edilmesi bir sorumluluktur.

1983 Eyl\u00fcl Direni\u015fi<\/strong>

Eylemi ba\u015flang\u0131\u00e7ta s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da insanla ba\u015flatmay\u0131 kararla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131k.
\u0130lk grup yakla\u015f\u0131k 10 ki\u015fiden olu\u015fuyordu. Ben bu grubun i\u00e7erisindeydim. Muzaffer Ayata ve Mehmet Emin Yavuz da ilk grupta bulunan arkada\u015flardand\u0131. Aradan ge\u00e7en uzun y\u0131llar nedeniyle ilk on ki\u015finin b\u00fct\u00fcn isimlerini bug\u00fcn eksiksiz bi\u00e7imde hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6ylemem do\u011fru olmaz. Belle\u011fimde kesinle\u015fmeyen isimleri yaz\u0131p yeni bir yanl\u0131\u015fl\u0131\u011fa neden olmak istemiyorum.
Ancak plan\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131kt\u0131. Eylemi tek bir grubun \u00fczerine b\u0131rakmayacakt\u0131k. Uzun s\u00fcreli bir a\u00e7l\u0131k grevi, hatta ko\u015fullar\u0131n a\u011f\u0131rla\u015fmas\u0131 h\u00e2linde yeni bir \u00f6l\u00fcm orucu ihtimalini hesaba kat\u0131yorduk. 1982 deneyimi \u00f6n\u00fcm\u00fczdeydi. \u0130nsanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 kaybedebilece\u011fini biliyorduk.
Bu nedenle gruplar olu\u015fturulmu\u015ftu. \u0130lk grup eylemi ba\u015flatacak, belirli bir s\u00fcrenin ard\u0131ndan ikinci grup devreye girecek, gerekirse daha sonra \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc grup kat\u0131lacakt\u0131. B\u00f6ylelikle eylemin uzun s\u00fcre devam ettirilebilmesini ama\u00e7l\u0131yorduk.

1 Eyl\u00fcl 1983\u2019te eyleme ba\u015flad\u0131k. Eylemin start\u0131, Suru\u00e7 PKK grubunun mahkemesinde Ali Yaver Kaya\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131klama yapmas\u0131yla verilmi\u015f oldu. \u0130lk g\u00fcnlerde eylem hen\u00fcz cezaevinin tamam\u0131na yay\u0131lm\u0131\u015f de\u011fildi. Kararla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z grup disiplinli bi\u00e7imde a\u00e7l\u0131k grevini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyordu. \u0130lk gruptan bir iki arkada\u015f sa\u011fl\u0131k ya da dayanma ko\u015fullar\u0131 nedeniyle devam edemedi ve eylemi b\u0131rakmak zorunda kald\u0131. Ancak grubun ana g\u00f6vdesi kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc.
Biz, 1982\u2019de ya\u015fananlar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak \u00e7ok daha uzun ve a\u011f\u0131r bir m\u00fccadeleye haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131k. Fakat birka\u00e7 g\u00fcn sonra bizim bile ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u00f6ng\u00f6remedi\u011fimiz bir geli\u015fme ya\u015fand\u0131.
5 Eyl\u00fcl\u2019de zindanda biriken volkan\u0131n patlamas\u0131 ger\u00e7ekle\u015fti. 1 Eyl\u00fcl\u2019de ba\u015flayan s\u0131n\u0131rl\u0131 eylem, birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7erisinde cezaevinin genelinde b\u00fcy\u00fck bir yank\u0131 yaratt\u0131. 5 Eyl\u00fcl\u2019e gelindi\u011finde ko\u011fu\u015flarda birikmi\u015f \u00f6fke adeta patlad\u0131. Y\u0131llard\u0131r bask\u0131 alt\u0131nda tutulan, i\u015fkence g\u00f6ren, konu\u015fmas\u0131, g\u00fclmesi ve tepki g\u00f6stermesi engellenen y\u00fczlerce insan sloganlarla direni\u015fe destek vermeye ba\u015flad\u0131.
Bir ko\u011fu\u015fta ba\u015flayan ses di\u011ferine ula\u015ft\u0131, ard\u0131ndan ba\u015fka ko\u011fu\u015flardan kar\u015f\u0131l\u0131k geldi. 5 No\u2019lu Zindan sloganlarla titriyordu. Sloganlar zindan duvarlar\u0131n\u0131 a\u015farak dalga dalga her tarafa yay\u0131ld\u0131.
Cezaevinin duvarlar\u0131 y\u0131llard\u0131r bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f insanlar\u0131n sesleriyle yank\u0131lan\u0131yordu:

\u201cYa\u015fas\u0131n direni\u015f!\u201d

\u201cKahrolsun i\u015fkence!\u201d

\u201cYa\u015fas\u0131n \u00d6l\u00fcm!\u201d

Ve o g\u00fcn\u00fcn ruhunu, insanlar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc bile g\u00f6ze alan ruh h\u00e2lini ifade eden daha nice slogan\u2026
\u0130nsanlar y\u0131llard\u0131r \u00fczerlerinde biriken korkuyu, \u00f6fkeyi ve \u00e7aresizli\u011fi bir anda d\u0131\u015far\u0131 vuruyorlard\u0131. Ben bunu bug\u00fcn de bir volkan\u0131n patlamas\u0131na benzetiyorum. \u0130\u015fkence ve bask\u0131 insanlar\u0131 uzun s\u00fcre susturmu\u015ftu. Fakat sessizlik teslimiyet anlam\u0131na gelmiyordu. \u0130\u00e7eride<\/p>\n\n\n\n

 muazzam bir \u00f6fke birikmi\u015fti. Eyl\u00fcl direni\u015fi bu birikimin a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131na vesile oldu.
Bu geli\u015fmenin ard\u0131ndan a\u00e7l\u0131k grevine kat\u0131l\u0131m da h\u0131zla b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Onar, yirmi\u015fer, otuzar, hatta elli\u015fer ki\u015filik gruplar h\u00e2linde insanlar h\u00fccrelere geliyor ve eyleme kat\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 ilan ediyorlard\u0131. Kat\u0131lanlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bir s\u00fcre sonra eylemi b\u0131rak\u0131yor, yeni insanlar onlar\u0131n yerine kat\u0131l\u0131yordu.
Bu nedenle daha sonraki g\u00fcnlerde \u201cKa\u00e7 ki\u015fi \u00f6l\u00fcm orucuna veya a\u00e7l\u0131k grevine kat\u0131ld\u0131?\u201d sorusuna tek ve kesin bir rakam vermek kolay de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir tarafta ba\u015flang\u0131\u00e7tan itibaren planlanm\u0131\u015f ve kararl\u0131 bi\u00e7imde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen esas grup vard\u0131. Di\u011fer tarafta ise cezaevindeki kitlesel ba\u015fkald\u0131r\u0131 i\u00e7erisinde farkl\u0131 s\u00fcrelerle a\u00e7l\u0131k grevine kat\u0131lan \u00e7ok say\u0131da insan bulunuyordu. Bu iki durum birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.

Zindanda ba\u015flayan toplu ba\u015fkald\u0131r\u0131, zindan idaresini panikletti ve ba\u015fkald\u0131r\u0131y\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in tutsaklarla g\u00f6r\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fme s\u0131ras\u0131nda baz\u0131 yanl\u0131\u015fl\u0131klara sebebiyet veren anlat\u0131m ve tespitler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.
Yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda kimi tutsaklar g\u00f6r\u00fc\u015fmek istedikleri baz\u0131 arkada\u015flar\u0131n adlar\u0131n\u0131 veriyor. Bu isimler, cezaevinin ge\u00e7mi\u015f d\u00f6neminde pop\u00fcler isimlerdir. Kimi de 1980\u2019de cezaevinde sorumlu ki\u015filiklerdir. Ko\u011fu\u015ftaki kimi tutsak arkada\u015flar ge\u00e7mi\u015f durumdan dolay\u0131 bu \u015fah\u0131slarla g\u00f6r\u00fc\u015fme talebinde bulunmu\u015f. Zindan idaresi de bu ki\u015fileri ko\u011fu\u015flardakilerle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor.
Biz eylem komitesi olarak bu duruma m\u00fcdahale etmedik. Karasu bu durumdan rahats\u0131zd\u0131. Durumu bana anlatt\u0131. Ben, \u201cBir \u015fey olmaz, bunlar da bizim arkada\u015flar\u0131m\u0131z.\u201d dedim. Fakat idare taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fc\u015fmeye \u00e7a\u011fr\u0131lmak veya ko\u011fu\u015flara g\u00f6nderilmek, eylemin ba\u015flang\u0131\u00e7taki karar organ\u0131nda bulunmakla ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir.
Daha sonraki anlat\u0131mlarda, ko\u011fu\u015ftaki tutsaklarla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen arkada\u015flar veya o d\u00f6nem ko\u011fu\u015ftaki tutsaklar taraf\u0131ndan sorumlu san\u0131lan insanlar\u0131n tamam\u0131, sanki eylemi planlayan ve ba\u015flatan kadronun i\u00e7erisindeymi\u015f gibi sunulabilmektedir.
Bu do\u011fru bir saptama de\u011fildir. Bir tarih yaz\u0131lacaksa, kimin eylemi planlad\u0131\u011f\u0131, kimin ilk grupta yer ald\u0131\u011f\u0131, kimin daha sonra kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve kimin yaln\u0131zca g\u00f6r\u00fc\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda devreye girdi\u011fi birbirinden ayr\u0131lmal\u0131d\u0131r.
Bu ayr\u0131m kimsenin de\u011ferini azaltmaz. Tam tersine, herkesin ger\u00e7ek rol\u00fcn\u00fc do\u011fru bi\u00e7imde ortaya koyar.
Ko\u011fu\u015ftaki tutsaklarla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen arkada\u015flar, eylemin planlay\u0131c\u0131 ve eylem grubunun karar organ\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde de\u011fillerdi. Ko\u011fu\u015ftaki tutsaklarla g\u00f6r\u00fc\u015fme veya g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclme onlar\u0131 sorumlu yapmaz.
Ayn\u0131 \u015fekilde, cezaevindeki b\u00fct\u00fcn kitlesel kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 ilk g\u00fcnden itibaren a\u00e7l\u0131k grevine ba\u015flam\u0131\u015f d\u00fczenli bir grup olarak g\u00f6stermek de ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tmaz. Belirtti\u011fim gibi eylemin planlay\u0131c\u0131s\u0131 ve uygulay\u0131c\u0131s\u0131 \u00fc\u00e7 ki\u015filik eylem komitesi idi. Bu komitede ben, Karasu ve Ayata vard\u0131. Ba\u015fka arkada\u015flar\u0131n da g\u00f6r\u00fc\u015flerine ve \u00f6nerilerine ba\u015fvuruldu\u011fu gibi, ili\u015fkide oldu\u011fumuz ba\u015fka \u00f6rg\u00fct mensuplar\u0131 ile de g\u00f6r\u00fc\u015f al\u0131\u015fveri\u015fi oluyordu.
1 Eyl\u00fcl \u00f6l\u00fcm orucu ve 5 Eyl\u00fcl\u2019de ko\u011fu\u015flar\u0131n direni\u015fe ge\u00e7mesi, cezaevinde kendi ko\u015fullar\u0131nda bir devrimdi.
Biz, ba\u015flang\u0131\u00e7ta 1982\u2019dekine benzer \u00e7ok a\u011f\u0131r bir s\u00fcre\u00e7 ya\u015fayabilece\u011fimizi hesaplam\u0131\u015ft\u0131k. \u00d6l\u00fcm ihtimalini de dikkate alm\u0131\u015ft\u0131k. Fakat cezaevinin genelindeki kitlesel patlama dengeleri de\u011fi\u015ftirdi. \u0130dare, kar\u015f\u0131s\u0131nda yaln\u0131zca on ki\u015filik bir a\u00e7l\u0131k grevi grubu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc. Ko\u011fu\u015flar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn direni\u015fe ge\u00e7mesi eylemin boyutunu de\u011fi\u015ftirdi.
Kap\u0131lar d\u00f6v\u00fclmeye ve sloganlar y\u00fckselmeye ba\u015flad\u0131. Y\u0131llard\u0131r zorla kurulmu\u015f olan i\u015fkence sistemi ve zorla ger\u00e7ekle\u015ftirilen sessizlik par\u00e7aland\u0131. Cezaevi idaresi panik i\u00e7inde anla\u015fmaya yana\u015ft\u0131.
Eylem yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt hafta s\u00fcrd\u00fc ve 27. g\u00fcnde cezaevi idaresi, eylem komitesi ile anla\u015fma yapmak zorunda kald\u0131. Bizim a\u00e7\u0131m\u0131zdan ba\u015far\u0131 yaln\u0131zca birtak\u0131m taleplerin kabul ettirilmesi de\u011fildi. \u00c7ok daha \u00f6nemli bir sonu\u00e7 vard\u0131.
\u0130nsanlar yeniden aya\u011fa kalkm\u0131\u015f ve korku duvar\u0131n\u0131 a\u015farak ba\u015fkald\u0131rmay\u0131 ba\u015farabilmi\u015fti. Y\u0131llard\u0131r ba\u015f e\u011fmeye zorlanan tutsaklar, birlikte hareket ettiklerinde cezaevi y\u00f6netiminin mutlak g\u00f6r\u00fcnen h\u00e2kimiyetinin sars\u0131labilece\u011fini g\u00f6rd\u00fcler. Korku yerini cesarete b\u0131rakmaya ba\u015flad\u0131. Sessizlik yerini sloganlara b\u0131rakt\u0131. Yaln\u0131zl\u0131k yerini dayan\u0131\u015fmaya b\u0131rakt\u0131.
\u0130\u015fte Diyarbak\u0131r 5 No\u2019lu Zindan\u0131\u2019ndaki direni\u015flerin tarihsel anlam\u0131 da burada aranmal\u0131d\u0131r.
Tarihi do\u011fru anlatmak neden \u00f6nemlidir?
Aradan k\u0131rk y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n zaman ge\u00e7ti. Bellek do\u011fal olarak baz\u0131 ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 silebilir. \u0130nsanlar isimleri, g\u00fcnleri veya olaylar\u0131n s\u0131ras\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rabilir. Ben de bug\u00fcn hat\u0131rlamad\u0131\u011f\u0131m bir ismi kesinmi\u015f gibi yazmak istemem. Fakat temel olaylar\u0131n do\u011fru aktar\u0131lmas\u0131 ba\u015fka bir meseledir.
Eylemi kim haz\u0131rlad\u0131? \u0130lk grupta kimler vard\u0131? Kararlar\u0131 hangi yap\u0131 ald\u0131?
Kim daha sonra kat\u0131ld\u0131? Kim idare taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fc\u015fmeye \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131? Kim ko\u011fu\u015flardaki geli\u015fmeleri yat\u0131\u015ft\u0131rmak veya y\u00f6nlendirmek amac\u0131yla ba\u015fka b\u00f6l\u00fcmlere g\u00f6nderildi?
Bunlar\u0131n konum ve rollerinin birbirinden ayr\u0131lmas\u0131 gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc tarih, daha sonraki y\u0131llarda kimin daha fazla tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re yeniden yaz\u0131lamaz. Bir insan bir s\u00fcre sonra \u00e7ok \u00f6nemli bir siyasi ki\u015filik olabilir. Ba\u015fka biri konumunun gere\u011fini yapamaz ve unutulabilir. Bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n ad\u0131 y\u0131llarca hi\u00e7 an\u0131lmayabilir. Ama ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan bir olay\u0131n i\u00e7erisindeki rolleri, daha sonraki \u015f\u00f6hret veya siyasi konum belirleyemez.
Benim bu konuda konu\u015fma ihtiyac\u0131 duymam\u0131n nedeni kimseyle ki\u015fisel bir tart\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctmek de\u011fildir. Amac\u0131m, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z direni\u015f tarihinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca do\u011fru bi\u00e7imde gelecek ku\u015faklara aktar\u0131lmas\u0131d\u0131r.
Diyarbak\u0131r 5 No\u2019lu Cezaevi\u2019nde ya\u015fananlar herhangi bir ki\u015finin \u00f6zel m\u00fclk\u00fc de\u011fildir. Orada direnen, i\u015fkence g\u00f6ren, a\u00e7 kalan, slogan atan, h\u00fccreye kapat\u0131lan, ya\u015fam\u0131n\u0131 ortaya koyan herkes bu tarihin par\u00e7as\u0131d\u0131r. Fakat ortak tarihimize sayg\u0131 g\u00f6stermenin yolu da olaylar\u0131 olduklar\u0131 gibi anlatmaktan ge\u00e7er.
1983 Eyl\u00fcl direni\u015fine bug\u00fcn d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131mda en fazla hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m \u015fey yaln\u0131zca a\u00e7l\u0131k de\u011fildir. Duvarlardan y\u00fckselen sesleri hat\u0131rl\u0131yorum.
Y\u0131llard\u0131r susturulmu\u015f insanlar\u0131n bir anda hayk\u0131rmas\u0131n\u0131\u2026
Bir ko\u011fu\u015ftan y\u00fckselen slogan\u0131n \u00f6b\u00fcr ko\u011fu\u015fta kar\u015f\u0131l\u0131k bulmas\u0131n\u0131\u2026
\u0130nsanlar\u0131n yeniden birbirlerinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissetmesini\u2026
O g\u00fcn cezaevinin i\u00e7erisinde korkunun \u00fczerine y\u00fcr\u00fcyen b\u00fcy\u00fck bir insan iradesini g\u00f6r\u00fcyorum.
Biz ilk gruptaki on ki\u015fi uzun bir m\u00fccadeleye haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131k. Belki yeniden \u00f6l\u00fcmler olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorduk. Fakat birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7erisinde b\u00fct\u00fcn cezaevinin aya\u011fa kalkmas\u0131, \u00f6l\u00fcm orucuna ve direni\u015fe bamba\u015fka bir boyut kazand\u0131rd\u0131. 1 Eyl\u00fcl\u2019de ba\u015flayan eylem, 5 Eyl\u00fcl\u2019de cezaevinin genelini saran b\u00fcy\u00fck bir direni\u015fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Bu nedenle 1983 Eyl\u00fcl direni\u015fi yaln\u0131zca bir a\u00e7l\u0131k grevi olarak an\u0131lmamal\u0131d\u0131r. O, Diyarbak\u0131r 5 No\u2019lu Zindan\u0131\u2019nda y\u0131llard\u0131r bast\u0131r\u0131lan insanlar\u0131n yeniden seslerini y\u00fckselttikleri, korku duvar\u0131n\u0131 par\u00e7alad\u0131klar\u0131 ve \u201cBiz h\u00e2l\u00e2 buraday\u0131z.\u201d dedikleri tarihsel bir ba\u015fkald\u0131r\u0131yd\u0131. B\u00fcy\u00fck bir iradeydi.
Bug\u00fcn yap\u0131lmas\u0131 gereken ise bu tarihi efsanele\u015ftirmek de\u011fil, b\u00fct\u00fcn karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla do\u011fru anlatmakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc o zindanda direnenlerin hi\u00e7biri tarihin tahrif edilmesine ihtiya\u00e7 duymaz. Ya\u015fananlar\u0131n kendisi zaten yeterince b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.
Zindanda ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirenlerin an\u0131s\u0131 \u00f6n\u00fcnde sayg\u0131yla e\u011filirken, \u00f6l\u00fcm\u00fc hi\u00e7e sayarak bu destans\u0131 direni\u015fe kat\u0131l\u0131m sa\u011flayan b\u00fct\u00fcn canlar\u0131 sevgi ve \u00f6zlemle an\u0131yorum.
Ve diyorum: \u201cDirenmek ya\u015famakt\u0131r!\u201d

12.09.2026
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

12 Eyl\u00fcl 1980 askeri darbesinden sonra Diyarbak\u0131r 5 No\u2019lu Cezaevi, yaln\u0131zca insanlar\u0131n kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir hapishane de\u011fildi. K\u00fcrt siyasi tutsaklar\u0131n iradelerinin k\u0131r\u0131lmaya, ki\u015filiklerinin teslim al\u0131nmaya ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden vazge\u00e7irilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel bir bask\u0131 ve i\u015fkence merkezi h\u00e2line getirilmi\u015fti. Elbette, T\u00fcrkiyeli devrimci siyasi tutuklulara da ayn\u0131 teslim alma ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden vazge\u00e7irme politikas\u0131 en barbar \u015fekilde uygulan\u0131yordu. Diyarbak\u0131r 5 …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":5779,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[114,43,113,59,54,116,58,57,41,42,111,55,112,61],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5778"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5778"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5778\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5784,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5778\/revisions\/5784"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5779"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5778"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5778"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5778"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}