{"id":5532,"date":"2025-07-17T11:56:48","date_gmt":"2025-07-17T09:56:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/?p=5532"},"modified":"2025-07-17T11:56:49","modified_gmt":"2025-07-17T09:56:49","slug":"yeni-egemenlik-ve-catisma-alanlari-nusrettin-macin","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/?p=5532","title":{"rendered":"YEN\u0130 EGEMENL\u0130K VE \u00c7ATI\u015eMA ALANLARI! Nusrettin MA\u00c7\u0130N"},"content":{"rendered":"\n

Yeni Egemenlik ve \u00c7at\u0131\u015fma Alanlar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

21. y\u00fczy\u0131l\u0131n jeopoliti\u011finde egemenlik art\u0131k yaln\u0131zca s\u0131n\u0131rlarda kurulmuyor; enerji kaynaklar\u0131n\u0131n yo\u011fun bulundu\u011fu \u00fclkelerde ve enerji hatlar\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi topraklarda, g\u00f6\u00e7 rotalar\u0131n\u0131n kesi\u015fim noktalar\u0131nda, denizlerde, bo\u011fazlarda ve stratejik ge\u00e7i\u015f yollar\u0131nda yeniden tan\u0131mlan\u0131yor. D\u00fcnyan\u0131n egemenleri bilimsel, teknolojik ve yapay zeka alan\u0131nda niteliksel geli\u015fmeler kaydederken, buna paralel yeni egemenlik alanlar\u0131n\u0131 da geni\u015fletmekten geri durmamaktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

B\u00fct\u00fcn bu yeni \u00e7at\u0131\u015fma alanlar\u0131n\u0131 ele almak bir makalenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015far. G\u00fcncel olan siyasi ve askeri geli\u015fmelerin yo\u011fun ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeleri, bu \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n nedenleri aras\u0131nda say\u0131lan enerji ve enerjinin tedarik yollar\u0131n\u0131 konu alan bir makale olacakt\u0131r. Metodolojik a\u00e7\u0131dan da \u00f6ncelikle bu b\u00f6lgelerin tespitinden yola \u00e7\u0131kmak gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok b\u00f6lgesinde yeni egemenlik ve \u00e7at\u0131\u015fma alanlar\u0131n\u0131n yo\u011funluk merkezleri ileride tekrar d\u00fcnyan\u0131n g\u00fcndemine girecektir.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn \u00f6zellikle Do\u011fu Akdeniz, Yak\u0131n Do\u011fu, Orta Do\u011fu ve Kafkasya bu yeni egemenlik bi\u00e7imlerinin k\u00fcresel m\u00fccadelesine sahne olmaktad\u0131r. B\u00f6lgeler klasik anlamda bir \u201c\u00e7at\u0131\u015fma co\u011frafyas\u0131\u201d olman\u0131n \u00f6tesinde, b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin ve b\u00f6lgesel akt\u00f6rlerin hem askeri hem ekonomik hem de demografik projeksiyonlar\u0131n\u0131 uygulad\u0131klar\u0131 \u00e7ok katmanl\u0131 bir alan haline gelmi\u015ftir. Bu s\u00fcrecin yeni hamlesi daha net olarak do\u011fu ve bat\u0131 ekseninin kendi m\u00fcttefikleri \u00fczerinden yeni egemenlik alanlar\u0131 ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n belirginle\u015fmesi olarak tan\u0131mlanabilir.<\/p>\n\n\n\n

D\u00fcnyada diplomatik ili\u015fkilerin ba\u015fat g\u00fcndemine oturan \u0130srail-Hamas \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ve yak\u0131n gelecekte yeni \u00e7at\u0131\u015fma alanlar\u0131ndan ba\u015flayarak konumuza devam edelim. 7 Ekim 2023 sonras\u0131 \u0130srail-Gazze \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131, Do\u011fu Akdeniz ve Levant b\u00f6lgesini yeniden k\u00fcresel dikkat oda\u011f\u0131 haline getirdi. Ancak bu yaln\u0131z Do\u011fu Akdeniz\u2019le s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p Orta Do\u011fu\u2019nun tamam\u0131nda, G\u00fcney Kafkasya ile Orta Asya T\u00fcrki cumhuriyetlerine kadar uzanan geni\u015f bir co\u011frafyada etkisini askeri, ekonomik ve diplomatik alanlarda g\u00f6sterdi. \u0130srail ile Filistin aras\u0131ndaki bu yeni \u00e7at\u0131\u015fmalar, ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemlerde ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fmalardan her y\u00f6n\u00fcyle \u00e7ok farkl\u0131 oldu. 7 Ekim 2023 ile ba\u015flayan s\u00fcrecin asl\u0131nda k\u00fcresel ve b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7lerin fay hatlar\u0131n\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak harekete ge\u00e7irme start\u0131n\u0131 verdi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Bu s\u00fcre\u00e7te sahada inisiyatifi ele alan \u0130srail, Bat\u0131 blokunun temel stratejik ortaklar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n

ABD ve bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin deste\u011fiyle bu s\u00fcre\u00e7te \u0130srail \u00fcst\u00fcn bir kararl\u0131l\u0131kla yeniden yap\u0131lanman\u0131n ba\u015fat \u00f6znelerinden biri olma g\u00f6revini \u00fcstlenmi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Do\u011fu Akdeniz\u2019deki do\u011falgaz rezervleri, M\u0131s\u0131r, \u0130srail, T\u00fcrkiye, Yunanistan ve AB aras\u0131nda yeni bir enerji ve deniz yetki alanlar\u0131 m\u00fccadelesini tetiklemi\u015ftir. \u0130srail\u2019in sava\u015f teknolojileri alan\u0131nda kaydetti\u011fi \u00f6nemli geli\u015fmelerin yan\u0131 s\u0131ra ABD ve Avrupa \u00fclkelerinde lobi faaliyetlerinde \u00e7ok iyi bir noktada olmas\u0131 da kendisini \u00f6ne \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Buna ek olarak sahada ger\u00e7ekle\u015ftirilen yat\u0131r\u0131mlar ve olu\u015fan ittifaklar\u0131n da etkisi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in \u0130srail\u2019i \u00f6ne \u00e7\u0131karan fakt\u00f6rler<\/p>\n\n\n\n

1- \u0130srail daha \u00f6nce enerjide ithalat\u00e7\u0131 konumunda iken, 2019\u2019da ABD\u2019nin bir enerji \u015firketi olan Noble ile ortak olarak a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 do\u011falgaz kuyusunu faaliyete ge\u00e7irmesi \u0130srail\u2019i sadece ekonomik a\u00e7\u0131dan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir pozisyona getirmekle kalmad\u0131, ayn\u0131 zamanda k\u00fcresel enerji politikas\u0131nda \u00f6nemli bir akt\u00f6r haline getirdi. Tamara, Leviathan ve Aphrodite kuyular\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan do\u011falgaz \u00fczerinden \u0130srail, ABD, G\u00fcney K\u0131br\u0131s, Yunanistan ve M\u0131s\u0131r aras\u0131nda enerjide bir blok olu\u015ftu. Bu do\u011falgaz deniz yoluyla \u0130talya\u2019ya ve oradan da di\u011fer Avrupa \u00fclkelerine verilmektedir. Bu enerji tedarik yolunun hem deniz alt\u0131nda olmas\u0131 hem de mesafenin k\u0131sa olmas\u0131 (2124 km) al\u0131c\u0131lar i\u00e7in hem ekonomik hem de g\u00fcvenli bir se\u00e7enek olmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Avrupa \u00fclkeleri bu tedarik g\u00fczergah\u0131na genel bir onay verdi. Bu tedarik g\u00fczergah\u0131na Ortado\u011fu\u2019daki yeni enerji yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ve projelerinin entegre edilmesi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n\n\n\n

2- \u0130srail ile Hamas aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131n arkas\u0131nda direkt \u0130ran\u2019\u0131n oldu\u011fu sahadaki herkes taraf\u0131ndan bilinmektedir. \u0130srail kendi ulusal g\u00fcvenli\u011fini sadece kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131nda de\u011fil, s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda da arad\u0131, \u0130ran\u2019\u0131n vek\u00e2let sava\u015f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcten b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7leri hedef ald\u0131. Bu g\u00fc\u00e7lerin ba\u015f\u0131nda Hamas, Hizbullah, Husiler ve Ha\u015fdi \u015eabi gelmektedir. \u0130srail, kendi ulusal g\u00fcvenlik s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 L\u00fcbnan ve Suriye\u2019nin g\u00fcney s\u0131n\u0131rlar\u0131na kadar dayand\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

3- \u0130srail, ABD ve Avrupa\u2019n\u0131n da iste\u011fiyle Suriye\u2019de Esad sonras\u0131nda \u015eam\u2019a giren HT\u015e\u2019ye ilk g\u00fcnden itibaren ayar vermeye ba\u015flad\u0131. Esad d\u00f6neminden kalan b\u00fct\u00fcn askeri \u00fcstleri tek tek imha etti, buna d\u00fcnyadan herhangi ciddi bir tepki de almad\u0131. Trump\u2019\u0131n son K\u00f6rfez gezisinde Suudi Arabistan\u2019da El \u015eara ile yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fme yeni ittifaklar\u0131 bir kez daha ortaya koydu. Trump\u2019\u0131n El \u015eara\u2019ya mealen s\u00f6yledikleri \u015funlard\u0131:<\/p>\n\n\n\n

-\u0130srail ve K\u00fcrtlerle ili\u015fkilerini iyi tut ve Abraham anla\u015fmalar\u0131n\u0131 imzala.<\/p>\n\n\n\n

– K\u00fcrtlerle sorunlar\u0131n\u0131z\u0131 m\u00fczakere ve diyalog yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcz.<\/p>\n\n\n\n

– Bizim Suriye\u2019deki petrol ve do\u011falgaz yat\u0131r\u0131mlar\u0131m\u0131za destek olun.<\/p>\n\n\n\n

– Ba\u015fta ABD ve K\u00f6rfez \u00fclkelerinin b\u00f6lgesel politikalar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olursan\u0131z gelecekte b\u00fct\u00fcn yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 kald\u0131rabiliriz.<\/p>\n\n\n\n

4- \u0130ran ve Rusya\u2019n\u0131n Suriye\u2019de Esad rejiminin da\u011f\u0131lmas\u0131 sonras\u0131nda b\u00f6lgesel d\u00fczeyde egemenlik alanlar\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde kaybettiklerini s\u00f6ylemek abart\u0131l\u0131 olmaz. Asl\u0131nda bunu T\u00fcrkiye i\u00e7in de s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak, T\u00fcrkiye hala Do\u011fu Akdeniz, Suriye, Irak ve Kafkasya\u2019da oyun bozucu rol\u00fcn\u00fc devam ettirip kendisini denkleme dahil ettirmek istiyor.<\/p>\n\n\n\n

5- Ba\u015fta \u0130ngiltere, Almanya ve Fransa olmak \u00fczere Avrupa \u00fclkeleri, yukar\u0131da ismini sayd\u0131\u011f\u0131m egemenlik ve \u00e7at\u0131\u015fma alanlar\u0131nda ABD ve \u0130srail ile n\u00fcans farkl\u0131l\u0131klara sahip olsalar da, \u00c7in, Rusya ve \u0130ran blokuna kar\u015f\u0131 stratejik ortakl\u0131klar\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Bu arada, hem Suriye\u2019deki yeni rejim konusu hem de K\u00f6rfez \u00fclkeleriyle savunma sanayi alan\u0131ndaki anla\u015fmalar\u0131n boyutu Trump ile Netanyahu\u2019nun k\u00fc\u00e7\u00fck yakla\u015f\u0131m farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131. Stratejik ortakl\u0131klara ra\u011fmen \u00fclkelerin uluslararas\u0131 siyasette ve diplomatik ili\u015fkilerde kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 ba\u015fa almalar\u0131nda bir sak\u0131nca g\u00f6r\u00fclmese de, Trump\u2019\u0131n diplomasi tarz\u0131 ABD\u2019nin b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc politikas\u0131na da bazen ters d\u00fc\u015fmekte ve kendi kabinesini de rahats\u0131z etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Trump\u2019\u0131n Suudi Arabistan, Katar, BAE ile s\u0131cak diyaloglar\u0131 ve K\u0130K toplant\u0131s\u0131na kat\u0131lmas\u0131 Ortado\u011fu\u2019nun yeniden dizayn\u0131 i\u00e7in zemin olu\u015fturma giri\u015fimleri olarak okunmal\u0131. Suudi Arabistan Kral\u0131 Muhammed Bin Selman ba\u015fta olmak \u00fczere Katar ve BAE yetkilileriyle savunma sanayi, teknoloji ve yapay zeka gibi bir\u00e7ok ticari anla\u015fma kamuoyuyla payla\u015f\u0131ld\u0131, ancak Trump\u2019la enerji alan\u0131nda yap\u0131lan m\u00fczakereler \u015fimdilik gizli tutuldu. Suriye\u2019nin yeni y\u00f6netimi ise resmen tan\u0131nmas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ABD\u2019nin neredeyse t\u00fcm isteklerini kabul etmeye haz\u0131r oldu\u011funu g\u00f6steren bir tav\u0131r sergiledi. Yenilenen ili\u015fki ve ittifaklar T\u00fcrkiye ve Kuzey K\u0131br\u0131s\u2019\u0131n Do\u011fu Akdeniz enerji koridorunun d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve jeopolitik \u00f6neminin zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu arada Kafkasya\u2019daki T\u00fcrki cumhuriyetlerin pe\u015f pe\u015fe G\u00fcney K\u0131br\u0131s\u2019\u0131 tan\u0131malar\u0131 ve el\u00e7iliklerini atamalar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin \u201ctek millet be\u015f devlet\u201d politikas\u0131n\u0131 bo\u015fa \u00e7\u0131kard\u0131. Bu yeni Avrupa-Kafkasya ittifak\u0131nda Avrupa’n\u0131n 12 milyar euro\u2019su hibe olmak \u00fczere 300 milyar euro\u2019luk enerji ve altyap\u0131 yat\u0131r\u0131m anla\u015fmalar\u0131 b\u00fcy\u00fck rol oynad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Ortado\u011fu k\u00fcresel g\u00fc\u00e7ler i\u00e7in neden \u00e7ok \u00f6nemli?<\/p>\n\n\n\n

– Orta Do\u011fu, k\u00fcresel enerji arz\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131 rolden dolay\u0131 d\u00fcn oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de yeni egemenlik ve \u00e7at\u0131\u015fma alanlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n

– Ortado\u011fu, d\u00fcnya petrol rezervlerinin %48\u2019ine, do\u011falgaz rezervlerinin yakla\u015f\u0131k %40\u2019na sahiptir (BP Statistical Review of World Energy-2023). K\u00fcresel enerji ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131nda stratejik b\u00f6lgelerden biri de bu b\u00f6lgedir.<\/p>\n\n\n\n

– Reel sosyalizmin y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan sonra kapitalist sisteminin hegemonyas\u0131n\u0131 tahkim etmeye soyunan k\u00fcresel g\u00fc\u00e7ler Ortado\u011fu\u2019yu yeniden \u00e7at\u0131\u015fma ve vek\u00e2let sava\u015flar\u0131 alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fcler.  ABD, Rusya, \u00c7in ve b\u00f6lgesel akt\u00f6rler (\u0130ran, T\u00fcrkiye, Suudi Arabistan, \u0130srail) aras\u0131nda do\u011frudan ya da dolayl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar ya\u015fanmaktad\u0131r. 2003\u2019te Saddam rejimin y\u0131k\u0131lmas\u0131yla birlikte Rusya \u00f6nce Irak\u2019ta, \u015fimdi de Esad rejiminin y\u0131k\u0131lmas\u0131yla Suriye\u2019de stratejik mevzi kayb\u0131na u\u011frad\u0131. Bu mevzi kay\u0131plar\u0131na \u0130ran da aday g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. 12 g\u00fcn s\u00fcren \u0130srail-\u0130ran \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 \u0130ran\u2019\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00f6nemli oranda zay\u0131flatt\u0131. \u0130lan edilen ate\u015fkesin ne kadar s\u00fcrece\u011fi belirsizli\u011fini korurken, \u0130ran\u2019\u0131n denklemdeki g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00f6nemli oranda kaybetti\u011fi ve mevcut rejimle y\u00f6netimini uzun s\u00fcrd\u00fcremeyece\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ran, Saddam sonras\u0131nda Irak\u2019ta hem askeri hem de siyasi anlamda neredeyse belirleyici bir konuma gelmi\u015fti. Irak merkezi h\u00fck\u00fcmeti \u00fczerinde -eskisi gibi olmasa da- hala askeri ve siyasi etkisini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Suudi Arabistan\u2019\u0131n ARAMCO firmas\u0131 ile Irak merkezi h\u00fck\u00fcmeti aras\u0131nda \u00fc\u00e7 y\u0131ldan fazla bir s\u00fcredir hayata ge\u00e7irilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan do\u011falgaz yat\u0131r\u0131m projesini engelleyici tek g\u00fc\u00e7 \u0130ran rejimidir. K\u00fcrdistan B\u00f6lgesel y\u00f6netimi, ABD ve Kanada \u015firketleri aras\u0131nda imzalanan petrol anla\u015fmalar\u0131n\u0131 engellenmeye \u00e7al\u0131\u015fan da yine \u0130ran\u2019d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

ABD, \u0130srail ve bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7ler, \u0130ran ve Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgede zay\u0131flamas\u0131ndan cesaret alarak Ortado\u011fu ve Kafkasya\u2019da jeopolitik stratejilerini hayata ge\u00e7irmeye h\u0131z vermi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar.  Ba\u015fta ABD olmak \u00fczere \u0130ngiltere, Fransa, Almanya gibi \u00fclkeler, K\u00f6rfez \u00fclkelerini silahlanmaya te\u015fvik ediyor, savunma ve teknoloji alan\u0131ndaki yat\u0131r\u0131mlarla birlikte enerji alan\u0131nda da ortak projelere imza at\u0131yor, stratejik ortakl\u0131klar\u0131 geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerin stratejik akl\u0131n\u0131n yine devrede oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. Ortado\u011fu\u2019da olu\u015fturulmak istenen bu yeni ittifaklara K\u00fcrdistan\u2019\u0131n da dahil oldu\u011funu belirtmek gerekir. Bu yeni \u00e7at\u0131\u015fma ve egemenlik alanlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde Ortado\u011fu\u2019nun \u00f6nemli b\u00f6lgelerin ba\u015f\u0131nda geldi\u011fine inan\u0131yorsak, Ortado\u011fu\u2019nun kalbi say\u0131labilecek K\u00fcrdistan\u2019\u0131n bu yeni dizayn ve yap\u0131lanman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda tutulmas\u0131 s\u00f6z konusu olamaz.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcrdistan\u2019\u0131n Ortado\u011fu\u2019daki \u00f6nemi<\/p>\n\n\n\n

Emperyalist g\u00fc\u00e7lerin de te\u015fvikiyle Ortado\u011fu d\u00fcn oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de hem jeopolitik a\u00e7\u0131dan hem de enerji ve mezhepsel sorunlar y\u00fcz\u00fcnden bir \u00e7at\u0131\u015fma b\u00f6lgesi olarak kalmaya devam ediyor. Gerilimi s\u00fcrekli k\u0131lan fakt\u00f6rlerin ba\u015f\u0131nda, Araplar\u0131n \u00e7ok devletli varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hemen yan\u0131nda K\u00fcrtlerin devletsiz b\u0131rak\u0131lmas\u0131 geliyor. Di\u011fer taraftan farkl\u0131 dinlerin ve mezheplerin bu b\u00f6lgede n\u00fcfuz sahibi olmalar\u0131, b\u00f6lgede egemenlik politikas\u0131 y\u00fcr\u00fcten g\u00fc\u00e7ler i\u00e7in dinsel ve etnik \u00e7at\u0131\u015fma zemini hep g\u00fc\u00e7l\u00fc tuttu.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcrt halk\u0131 1. Payla\u015f\u0131m Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda Ortado\u011fu\u2019da stat\u00fcs\u00fc olmayan tek halk olarak kald\u0131. Lozan ve sonras\u0131nda \u0130ngiltere-Ankara anla\u015fmas\u0131 ile birlikte, K\u00fcrt halk\u0131n y\u00fczy\u0131ll\u0131k \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesi sadece egemenli\u011fi alt\u0131nda oldu\u011fu devletlere kar\u015f\u0131 olmad\u0131, ayn\u0131 zamanda bu stat\u00fcs\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc K\u00fcrtlere reva g\u00f6ren emperyalist g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc emperyalist devletler, K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesini bast\u0131rmak i\u00e7in kendi m\u00fcttefik devletlerini hep desteklediler.<\/p>\n\n\n\n

Ulusal sosyalizm paradigmas\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda Rusya, kendi b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in K\u00fcrtleri de\u011fil, Arap BAAS milliyet\u00e7ilerini tarihin bir\u00e7ok a\u015famas\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a destekledi. Primakov, Ruslar\u0131n G\u00f6z\u00fcyle Orta Do\u011fu adl\u0131 kitab\u0131nda da bu d\u0131\u015f politikalar\u0131n\u0131 itiraf etmi\u015fti: \u201cBiz, Orta Do\u011fu\u2019da K\u00fcrtleri ve kom\u00fcnistleri de\u011fil, devrimci Arap milliyet\u00e7ilerini destekledik…\u201d Bu d\u0131\u015f politikan\u0131n sonucunda, bug\u00fcn art\u0131k BAAS rejimleri ve onlar\u0131 destekleyen Rusya\u2019n\u0131n etkisinin t\u00fckenmekte oldu\u011funu rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 Avrupa ve ABD\u2019nin bug\u00fcn izledi\u011fi siyasetten anla\u015f\u0131lan ise, d\u00fcn devletsiz b\u0131rak\u0131lan K\u00fcrtler ile \u00e7ok devletli Arap \u00fclkeleri aras\u0131nda m\u00fcttefiklik ili\u015fkilerini geli\u015ftirmek istemektedirler.  \u0130ran, T\u00fcrkiye ve Rusya\u2019n\u0131n b\u00f6lgedeki etkisini k\u0131rmak i\u00e7in bu yeni politika kendileri i\u00e7in stratejik \u00f6nemdedir. K\u00fcrtlerin kendi devletlerini kurmak i\u00e7in bu tarihi f\u0131rsat\u0131 iyi de\u011ferlendirmeleri gerekir.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcrdistan\u2019\u0131n Ortado\u011fu\u2019daki jeopoliti\u011fi \u00f6nemlidir. Kafkasya, Basra K\u00f6rfezi, Hindistan ve Akdeniz ile ba\u011flant\u0131 g\u00fczergah\u0131nda bulunan K\u00fcrdistan\u2019\u0131n jeopolitik \u00f6nemi bug\u00fcn daha fazla a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u00dc\u00e7 k\u0131tan\u0131n ticaret ve enerji yollar\u0131n\u0131n \u00fczerinden ge\u00e7ece\u011fi bir co\u011frafyad\u0131r. Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerin art\u0131k K\u00fcrdistan\u2019\u0131 Orta Do\u011fu\u2019nun kalbi gibi g\u00f6rd\u00fcklerini s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Kafkasya\u2019n\u0131n k\u00fcresel g\u00fc\u00e7ler i\u00e7in \u00f6nemi<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcney Kafkasya ve Orta Asya \u00fclkeleri, \u0130ngiltere ve ABD olmak \u00fczere Fransa, Almanya ve \u0130srail i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir jeopolitik b\u00f6lge olarak bilinmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Avrupa ve Asya\u2019n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Hazar, Akdeniz ve Karadeniz b\u00f6lgelerinin kav\u015fa\u011f\u0131nda yer alan, siyasi ve ekonomik geli\u015fmeler i\u00e7in elveri\u015fli co\u011frafyas\u0131ndan dolay\u0131 s\u00fcrekli d\u00fcnyan\u0131n en n\u00fcfuzlu devletlerinin dikkatini \u00e7eken Kafkasya, yeniden ABD, Rusya, \u0130ran, T\u00fcrkiye ve Bat\u0131 Avrupa devletlerinin menfaatlerinin \u00e7at\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir co\u011frafyaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Hem b\u00f6lge hem de k\u00fcresel g\u00fc\u00e7ler Hazar\u2019\u0131n petrol ve gaz kaynaklar\u0131na sahip olmak ve b\u00f6lgenin enerji kaynaklar\u0131n\u0131n d\u00fcnya pazarlar\u0131na sunulmas\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in rekabete ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

Bu jeopolitik okumay\u0131 e\u011fer do\u011fru buluyorsak, buna engel olan, bariyer koyan, birinci derecede \u0130ran\u2019\u0131n co\u011frafik ve stratejik konumu ile birlikte ortakl\u0131k ili\u015fkisi olan Rusya\u2019n\u0131n kendisidir. \u0130ran, Ortado\u011fu ve Kafkasya aras\u0131ndaki ticari g\u00fczergahlar\u0131n ve enerji koridorlar\u0131n\u0131n birbirine ba\u011flanmas\u0131nda engelleyici bir b\u00f6lge g\u00fcc\u00fc konumunda durmaktad\u0131r. Bu nedenlerden dolay\u0131 Bat\u0131\u2019n\u0131n hedefinde \u0130ran\u2019\u0131n hem Irak h\u00fck\u00fcmeti \u00fczerindeki hegemonyas\u0131na son verilmesi hem de \u0130ran\u2019da K\u00fcrtler ve Azeriler esas al\u0131narak ya federal bir sisteme ge\u00e7i\u015f ya da \u0130ran\u2019da k\u00f6kl\u00fc bir rejim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle bat\u0131l\u0131 devletlerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 \u00f6nceleyen yeni bir rejimin in\u015fas\u0131 hedeflenmektedir. B\u00f6ylesi bir durum en ba\u015fta Do\u011fu K\u00fcrdistan halk\u0131na derin bir siyasi nefes ald\u0131raca\u011f\u0131 gibi, \u0130ran\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc etkileyecek bir s\u00fcrecin e\u015fi\u011fine girilecektir. \u0130dam rejimi olarak tarihe ge\u00e7en Humeyni rejiminin y\u0131k\u0131lmas\u0131, genel olarak \u0130ran\u2019da ya\u015fayan t\u00fcm halklar\u0131n yarar\u0131na olacak, \u00f6zelde de K\u00fcrdistan halk\u0131 ve onun ulusal kazan\u0131mlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki engeller \u00f6nemli  oranda a\u015f\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Ve K\u00fcrdistan par\u00e7alar\u0131 aras\u0131ndaki ulusal ittifak ve ulusal in\u015fan\u0131n zeminini g\u00fc\u00e7lendirecektir.<\/p>\n\n\n\n

Mackinder, 1904\u2019te Kraliyet Co\u011frafya Derne\u011fi\u2019nde yapt\u0131\u011f\u0131 \u00fcnl\u00fc konu\u015fmas\u0131nda Orta Asya\u2019y\u0131 (Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, Tacikistan, \u00d6zbekistan ve Azerbaycan\u2019\u0131 kapsayan b\u00f6lge) Avrasya kara k\u00fctlesinin tam merkezi, \u201cd\u00fcnyan\u0131n jeopolitik ekseni\u201d ve \u201c d\u00fcnyan\u0131n kalbi\u201d olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu alanla ilgili jeopolitik d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin daha \u00f6nce yapt\u0131klar\u0131 baz\u0131 tespitler bug\u00fcn de \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde ge\u00e7erlili\u011fini korudu\u011fu i\u00e7in burada bir ka\u00e7\u0131n\u0131n tespitlerini aktarmak istiyorum. Elbette bu alanla ilgili bir\u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn eserleri s\u00f6z konusudur, ancak 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda fazla \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015f birka\u00e7 tanesinin tespitlerini burada aktaraca\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Alfred Thayer Mahan, Nicholas Spykman, Halford Mackinder ve yeni d\u00f6nemin \u00f6nemli isimlerinden Zbigniew Brzezinski, Daniel Yergin\u2019in k\u00fcresel g\u00fc\u00e7lerin egemenli\u011fi i\u00e7in \u00f6nemli olan jeostratejik ve jeopolitik alanlar hakk\u0131nda politik \u00f6ng\u00f6r\u00fcleriyle yapt\u0131klar\u0131 tespitler bize Kapitalist d\u00fcnyan\u0131n egemenli\u011fi alt\u0131nda tarihin ak\u0131\u015f y\u00f6nleri ve \u00e7at\u0131\u015fma alanlar\u0131 hakk\u0131nda fikir vermektedir. Mahan, 1902 y\u0131l\u0131nda Arap Yar\u0131madas\u0131\u2019yla (Suudi Arabistan, Yemen, Umman, Birle\u015fik Arap Emirlikleri, Katar, Bahreyn ve Kuveyt\u2019i i\u00e7eriyor) Hindistan aras\u0131ndaki alana \u201cOrta Do\u011fu\u201d tan\u0131mlamas\u0131n\u0131 yapan ki\u015fidir. Buna \u0130ran ve Irak\u2019\u0131 da dahil edersek herhalde yanl\u0131\u015f olmayacak. Mahan\u2019a g\u00f6re, Hint Okyanusu ve Pasifik Okyanusu k\u00fcresel jeopolitik kaderin merkezi eksenini olu\u015fturur. Mahan\u2019\u0131n deniz hakimiyet teorisi, 21. y\u00fczy\u0131lda da jeopolitik rekabetin merkezinin neden Hint Okyanusu oldu\u011funu ortaya koydu\u011fu kan\u0131s\u0131nday\u0131m. ABD ve \u00c7in\u2019in rekabet merkezlerinin Hint Okyanusu ve Pasifik Okyanusu olmas\u0131 bu ger\u00e7ekli\u011fe i\u015faret ediyor.<\/p>\n\n\n\n

Yine, Hollandal\u0131 stratejist Nicholas Spykman, 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesi Hint Okyanusu ve Pasifik Okyanusu k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131, Avrasya \u00fczerindeki etkisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan anahtar b\u00f6lge ve Rusya\u2019n\u0131n kara kuvvetlerinin izlenebilece\u011fi do\u011fal bir alan olarak g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Brzezinski\u2019ye g\u00f6re de Avrasya\u2019ya hakim olma m\u00fccadelesi 21. y\u00fczy\u0131lda d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nemli jeopolitik meselesi olacakt\u0131r. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla, Ukrayna\u2019n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrekli gerilimin Rusya\u2019y\u0131 Avrasya\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck devleti ve stratejik \u00f6neme sahip akt\u00f6r\u00fc stat\u00fcs\u00fcnden mahrum etmek anlam\u0131nda \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgular. Brzezinski, Post-Sovyet co\u011frafyas\u0131nda Ukrayna\u2019ya, G\u00fcney Kafkasya\u2019da Azerbaycan\u2019a, Orta Asya\u2019da \u00d6zbekistan ve Kazakistan\u2019a \u00f6zel bir \u00f6nem vermek gerekti\u011fini vurgular. Bu devletleri \u201c\u00f6zel akt\u00f6rler\u201c olarak nitelendiren Brzezinski, ABD\u2019nin bunlarla i\u015fbirli\u011fi yapmas\u0131n\u0131 ABD-Rusya ili\u015fkileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemser.<\/p>\n\n\n\n

Daniel Yergin yeni harita kitab\u0131nda, do\u011falgaz ve petrol konusunda \u201cBat\u0131 ekonomilerini ayakta tutan\u201d Ortado\u011fu ve K\u00f6rfez \u00fclkelerinin \u0130ran\u2019la rekabetinde, son y\u0131llarda artan Do\u011fu Akdeniz b\u00f6lgesindeki gaz rezervlerinin dengeyi de\u011fi\u015ftirip de\u011fi\u015ftirmeyece\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki tart\u0131\u015fmalara de\u011finerek, ortaya \u00e7\u0131kacak yeni krizlere ve meydan okumalara y\u00f6nelik \u00f6ng\u00f6r\u00fclerde bulunmakta, \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri sunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu jeopolitik uzmanlar\u0131n\u0131n tespitleri esasen kendi \u00fclkeleri i\u00e7in resmi politika \u00f6nermeleri anlam\u0131na gelmektedir. Hemen hemen hepsinin jeopolitik \u00f6neminde ortakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerin ba\u015f\u0131nda Ortado\u011fu ve Kafkasya\u2019n\u0131n geldi\u011fini, son y\u0131llarda buna Do\u011fu Akdeniz\u2019in de eklendi\u011fini belirtmekte fayda var. Daniel Yeni haritalar\u0131n olu\u015fumunda enerji ve enerji koridorlar\u0131 \u00fczerindeki egemenlik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sonucu belirleyici olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye ve \u0130ran, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra hem Ortado\u011fu\u2019da hem de Kafkasya ve Karadeniz havzas\u0131nda ciddi bir rekabet i\u00e7ine girmi\u015flerdir. Ancak, hi\u00e7biri halen etkili ve kal\u0131c\u0131 bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck kuramam\u0131\u015ft\u0131r. Bu iki b\u00f6lge devleti K\u00fcrdistan meselesi hari\u00e7 di\u011fer t\u00fcm alanlarda s\u00fcrekli birbirine engel olmakta, biri di\u011ferinin g\u00fc\u00e7lenmesine izin vermemektedir. \u0130ran b\u00f6lgedeki \u015eii n\u00fcfus \u00fczerinde, T\u00fcrkiye ise S\u00fcnni n\u00fcfus \u00fczerinde hegemonya kurma siyasetini izlemekte \u0131srarc\u0131 oldular. Bu iki \u00fclkenin K\u00fcrdistan meselesinde izledikleri politikalar\u0131n ise n\u00fcans farkl\u0131l\u0131klarla birlikte hemen hemen ayn\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. \u0130ran idamlar rejimi, T\u00fcrkiye de darbeler rejimi olarak tarihe ge\u00e7ti.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde d\u00fcnya siyasetinin g\u00fcndemini belirleyen siyasi, askeri, ekonomik ve diplomatik ili\u015fkiler hem egemenlerin hem de muhaliflerin \u00f6ncelikli g\u00fcndemini belirliyor. Bu s\u00fcre\u00e7 \u00f6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na kadar devam edecektir.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcrtler kendi ulusal \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini kazanmak i\u00e7in halen f\u0131rsat\u0131 ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015f de\u011filler. \u0130ki par\u00e7ada \u00f6nemli kazan\u0131mlar elde edilmi\u015f olmakla birlikte, K\u00fcrtlerin bir b\u00fct\u00fcn olarak ulusal gelecekleri onlar\u0131n da gelece\u011finde belirleyici olacakt\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde K\u00fcrdistan siyasetinin hala par\u00e7al\u0131 bir durumda oldu\u011fu ger\u00e7e\u011finden hareketle, K\u00fcrt hareketinin acilen kendi i\u00e7inde e\u015f g\u00fcd\u00fcml\u00fc \u00e7al\u0131\u015fabilece\u011fi bir yap\u0131ya ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Her zamankinden daha fazla birli\u011fe, dayan\u0131\u015fmaya ve ortakla\u015fmaya ihtiya\u00e7 vard\u0131r. K\u00fcrtler e\u011fer bu tarihsel trendi de ka\u00e7\u0131r\u0131rlarsa bir daha ulusal \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri i\u00e7in k\u00fcresel d\u00fczeyde m\u00fcttefik bulmak m\u00fcmk\u00fcn olamayabilir. Bu nedenle K\u00fcrt hareketinin her par\u00e7ada kendi aras\u0131nda birli\u011fe, dayan\u0131\u015fmaya ve ortak hedeflere kilitlenme zaman\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

16.06.25<\/p>\n\n\n\n

Nusrettin Ma\u00e7\u0131n<\/p>\n\n\n\n

Not: Bu yaz\u0131 yazar\u0131n onay ile, yazar\u0131n Facebook sayfas\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yeni Egemenlik ve \u00c7at\u0131\u015fma Alanlar\u0131 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n jeopoliti\u011finde egemenlik art\u0131k yaln\u0131zca s\u0131n\u0131rlarda kurulmuyor; enerji kaynaklar\u0131n\u0131n yo\u011fun bulundu\u011fu \u00fclkelerde ve enerji hatlar\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi topraklarda, g\u00f6\u00e7 rotalar\u0131n\u0131n kesi\u015fim noktalar\u0131nda, denizlerde, bo\u011fazlarda ve stratejik ge\u00e7i\u015f yollar\u0131nda yeniden tan\u0131mlan\u0131yor. D\u00fcnyan\u0131n egemenleri bilimsel, teknolojik ve yapay zeka alan\u0131nda niteliksel geli\u015fmeler kaydederken, buna paralel yeni egemenlik alanlar\u0131n\u0131 da geni\u015fletmekten geri durmamaktad\u0131rlar. …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":5533,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[114,43,113,59,54,58,57,41,42,111,55,112],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5532"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5532"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5532\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5537,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5532\/revisions\/5537"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5533"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5532"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5532"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5532"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}