\u0130ktidardaki kom\u00fcnist partilerin ideolojik teslimiyetleri, sosyalist sistemin \u00e7\u00f6kmekte oldu\u011funu haber veren en a\u00e7\u0131k i\u015faretti. Sistemin kendini yenilemesi, birikmi\u015f sorunlar\u0131n\u0131 sosyalizm \u00e7er\u00e7evesinde \u00e7\u00f6z\u00fcmleyerek a\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcyd\u00fc? Bu soruya bug\u00fcn verilecek herhangi bir cevap spek\u00fclasyondan \u00f6te gitmeyecektir. Ancak \u015fu bir ger\u00e7ek ki, e\u011fer bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu vard\u0131ysa bile bu, t\u0131kanma noktas\u0131na gelmi\u015f bir sistem \u015furda kals\u0131n, baz\u0131 sorunlar\u0131na ra\u011fmen hen\u00fcz sa\u011flam durumdaki bir yap\u0131y\u0131 bile y\u0131k\u0131lma e\u015fi\u011fine getirecek olan politikalarla m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Gorba\u00e7ov ve hempalar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131, sosyalizmin sorunlar\u0131n\u0131, sistemi kapitalizm y\u00f6r\u00fcngesine sokarak \u00e7\u00f6zmek, di\u011fer bir deyi\u015fle sistemden vazge\u00e7mek, kapitalist d\u00fczene ge\u00e7mek i\u00e7in yap\u0131y\u0131 y\u0131kmaya giri\u015fmekten ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi. Ancak bunu ‘sosyalizmi yenilemek’ ad\u0131na yap\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n
Mihail Gorba\u00e7ov ve \u015f\u00fcrekas\u0131, sosyalist sistemin tepeden y\u0131k\u0131lmas\u0131na 1985 Nisan\u0131’ndan itibaren glastnost (a\u00e7\u0131kl\u0131k), perestroyka (yeniden yap\u0131lanma) ve novoe mi\u015fleni (yeni d\u00fc\u015f\u00fcnce) sloganlar\u0131yla giri\u015ftiler.<\/p>\n
Emperyalist d\u00fcnya, ilk ba\u015fta \u015f\u00fcphe ve teredd\u00fct i\u00e7ine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, ama bu yeni ekibin ‘ne kadar samimi oldu\u011funu’ kan\u0131tlayan ad\u0131mlar atmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce Gorba\u00e7ov ve ekibini \u00f6vg\u00fcler, vaatler, a\u011f\u0131rlamalar ve arma\u011fanlarla te\u015fvik ederek i\u015flerini kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Gorba\u00e7ov ve yardak\u00e7\u0131lar\u0131 ‘So\u011fuk Sava\u015f’\u0131 bitirmek \u00fczere emperyalist bat\u0131ya ‘Yeni Politik K\u00fclt\u00fcr’ hediye ediyorlard\u0131. Bu slogana g\u00f6re iki sistem aras\u0131ndaki gerilim ve uzla\u015fmazl\u0131k yapayd\u0131, her iki sistem uzun y\u0131llar boyunca n\u00fckleer silahlar\u0131n deh\u015fet dengesi alt\u0131nda birbirlerine g\u00fcvenmemeyi esas alm\u0131\u015f, i\u015fbirli\u011fi yerine \u00e7at\u0131\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc benimsemi\u015f, ‘bar\u0131\u015f i\u00e7inde bir arada ya\u015fama’n\u0131n sa\u011flam g\u00fcvencelerini yaratmam\u0131\u015flard\u0131. Bunun nedeni, taraflar\u0131n dogmatik ideolojik tutumlar\u0131, dar s\u0131n\u0131f bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 ve eski d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f tarzlar\u0131 ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131yd\u0131. Bu durum silahlanma yar\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve gerilimli ortam\u0131 t\u0131rmand\u0131rm\u0131\u015f ve yerk\u00fcreyi toptan yokedecek tehlikeli bir noktaya getirmi\u015fti. Art\u0131k b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k, b\u00fct\u00fcn canl\u0131 hayat yok olma tehlikesi alt\u0131ndayd\u0131. Atom bombalar\u0131 zengin – yoksul ay\u0131rdetmezdi. Biz hepimiz ayn\u0131 gemideydik, gemi batt\u0131\u011f\u0131 zaman hi\u00e7birimiz kurtulamayacakt\u0131k. Bu nedenle kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcven bunal\u0131m\u0131n\u0131 gidermek ve i\u015fbirli\u011fi i\u00e7erisinde yeni bir d\u00fcnyay\u0131 birlikte kurmak zorundayd\u0131k. Bunu ba\u015farabilirdik, \u00e7\u00fcnk\u00fc hepimiz birbirimize kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k i\u00e7erisindeydik.<\/p>\n
Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin sona erdi\u011fi, \u00e7at\u0131\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden ka\u00e7\u0131nmak ve devrim d\u00fc\u015f\u00fcncesi ve eyleminden vazge\u00e7mek gerekti\u011fi, marksizm – leninizmin d\u00fc\u015f\u00fcnce kal\u0131plar\u0131n\u0131n zaman\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na cevap veremedi\u011fi; bu y\u00fczden de a\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu.<\/p>\n
Gorba\u00e7ov ve \u015febekesi yeni kavramlar kullan\u0131yordu: Global sorunlar, b\u00fct\u00fcnle\u015fme, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k, evrensel ilkeler, Ortak Avrupa Evi, Hepimiz Ayn\u0131 Gemideyiz, yenilenme, reform vs. vs.<\/p>\n
Bunlar\u0131 emperyalist demagoglar\u0131n dillerinden d\u00fc\u015f\u00fcrmedi\u011fi demokrasi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler, insan haklar\u0131 vs. kavramlar\u0131n\u0131n bol bol kullan\u0131lmas\u0131 izliyordu.<\/p>\n
Sosyalizmin ideolojik gerileme, yahut bunal\u0131m i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc zamanlar; i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n m\u00fccadelesinin zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131; buna kar\u015f\u0131n burjuvazinin sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7ti\u011fi zamanlarla kesi\u015fir. Geni\u015fleme devresine girmi\u015f kapitalizmin ayartt\u0131\u011f\u0131 eski sosyalist \u00f6nderler kapitalizm cephesine ge\u00e7erken sosyalizm ad\u0131na sosyalizmle hesapla\u015fma i\u00e7erisine girerler; sosyalizmin kimi kavramlar\u0131n\u0131 kendilerine g\u00f6re yeniden tan\u0131mlamaya ba\u015flar, kimilerini ge\u00e7ersiz veya a\u015f\u0131lm\u0131\u015f ilan eder ve doktrinin \u00f6z\u00fc yerine lafz\u0131na do\u011fmatik bi\u00e7imde sar\u0131l\u0131rlarken yepyeni kavramlar da ortaya atarlar. Burjuvazi, ‘egemen s\u0131n\u0131f i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fc’ ile, bu yeni s\u00f6ylemin emek\u00e7i kitleleri ayartmak, onlar\u0131n s\u0131n\u0131fsal i\u00e7g\u00fcd\u00fclerini ve bilin\u00e7lerini \u015fa\u015f\u0131rtmak, m\u00fccadele diren\u00e7lerini k\u0131rmak ve \u00fczerlerinde burjuva fikirlerin egemenli\u011fini kurmak i\u00e7in ne kadar ‘yararl\u0131’ oldu\u011funu kavramakta gecikmez.<\/p>\n
Bu kez de b\u00f6yle oldu. Daha \u00f6nce kullan\u0131lm\u0131\u015f olsalar bile, s\u0131n\u0131rl\u0131 bir \u00e7evrenin d\u0131\u015f\u0131na ta\u015fmam\u0131\u015f, yahut tedav\u00fcle hi\u00e7 girmemi\u015f, girse bile piyasada tutmam\u0131\u015f, belki burjuva literat\u00fcr\u00fcnde hi\u00e7 yer bile almam\u0131\u015f veya ba\u015fka bir anlamda yer alm\u0131\u015fsa da art\u0131k modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f baz\u0131 kavramlarla Weltpolitik arenas\u0131na dalan Gorba\u00e7ov, \u00f6zellikle iki kavram\u0131 m\u00fcthi\u015f bir beceriyle(!) milyonlarca insan\u0131n odalar\u0131na getirdi; k\u00fcreselle\u015fme ve yeni d\u00fcnya d\u00fczeni… Sovyetler Birli\u011fi’nin y\u0131k\u0131lmas\u0131 esnas\u0131nda, her t\u00fcrl\u00fc yolla y\u0131llar boyunca sosyalist sistemi y\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na ra\u011fmen bunu ba\u015faramam\u0131\u015f olan emperyalist d\u00fcnyaya hi\u00e7 beklemedikleri bir zaferi alt\u0131n tepside sunma ve b\u00f6ylece d\u00fcnyay\u0131 kapitalizmin dizginsiz hakimiyeti alt\u0131na alma olana\u011f\u0131 yan\u0131nda bu olana\u011f\u0131 kullanmalar\u0131nda yard\u0131mc\u0131 olacak olan ideolojik silahlar\u0131 da arma\u011fan ediyorlard\u0131. O g\u00fcn bug\u00fcnd\u00fcr bu iki kavram emperyalistlerin dillerinden d\u00fc\u015fmedi. Bu iki kavram yeni emperyalizmin simgesi haline geldi.<\/p>\n
Gorba\u00e7ov ve yardak\u00e7\u0131lar\u0131na g\u00f6re art\u0131k evrensel bar\u0131\u015f \u00e7a\u011f\u0131na giriyorduk. B\u00f6yle olunca, Sovyetler Birli\u011fi, d\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerinde s\u00fcregiden ulusal kurtulu\u015f hareketlerini ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 yeni kazanm\u0131\u015f \u00fclkelerin ‘kapitalist olmayan yoldan kalk\u0131nma’ \u00e7abalar\u0131n\u0131 desteklemekten vazge\u00e7iyor, s\u0131rt\u0131n\u0131 halklara y\u00fcz\u00fcn\u00fc emperyalistlere \u00e7eviriyor, bat\u0131ya ‘bar\u0131\u015f eli’uzat\u0131yordu.<\/p>\n
Gorba\u00e7ov, “g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbiriyle ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 sonucu b\u00fct\u00fcn halklar, bir tek halata ba\u011fl\u0131 bir da\u011fc\u0131 grubuna benzetilebilir. Da\u011fc\u0131lar ya hep birlikte da\u011f\u0131n tepesine do\u011fru t\u0131rmanacaklar, ya da hep birlikte a\u015fa\u011f\u0131 yuvarlanacaklard\u0131r”diyordu. (M. Gorba\u00e7ov, As\u0131l Neyi \u0130stiyorum, D\u00f6nemli Yay. syf. 20)<\/p>\n
‘G\u00fcven iklimini art\u0131r\u0131c\u0131’ Gorba\u00e7ov politikalar\u0131 emperyalistlerde gitgide s\u0131cak kar\u015f\u0131l\u0131k bulmaya ba\u015flad\u0131. 1987 Aral\u0131\u011f\u0131nda Amerikayla orta menzillli balistik f\u00fczelerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 anla\u015fmas\u0131 imzaland\u0131. Daha sonra 14 Nisan 1988’de Cenevre’de yap\u0131lan Zirve’de var\u0131lan anla\u015fma uyar\u0131nca Sovyet askerleri Afganistan’dan \u00e7ekilmeye ba\u015flad\u0131. D\u00fcnyan\u0131n ‘bar\u0131\u015f iklimine girdi\u011fi ve bu iklim i\u00e7erisinde Filistin sorununa \u00e7\u00f6z\u00fcm getirilece\u011fi’ konusunda ikna edilen Filistin y\u00f6netimi Filistin devletinin kurulu\u015funu ilan ederken; dolayl\u0131 bi\u00e7imde \u0130srail’in varl\u0131k hakk\u0131n\u0131 ilk kez teslim etti (11 Aral\u0131k 1988).<\/p>\n
Sovyetler Birli\u011finin kay\u0131ts\u0131z bak\u0131\u015flar\u0131 alt\u0131nda Do\u011fu Avrupa’da sosyalist rejimler birer birer \u00e7\u00f6z\u00fclmeye ba\u015flad\u0131. 1988 May\u0131s’\u0131nda Janos Kadar Macaristan Kom\u00fcnist Partisi’nin ba\u015f\u0131ndan ‘uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131’. Arkas\u0131ndan bu parti ‘e\u015fi g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir reform hareketine’ giri\u015fti ve \u015eubat 1989’dan itibaren ‘\u00e7o\u011fulcu’ rejime ge\u00e7ti. 2 May\u0131sta Avusturya’ya olan s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 serbest ge\u00e7i\u015fe a\u00e7t\u0131. B\u00f6ylece g\u00fcya ‘s\u0131n\u0131rlar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve duvarlar\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 \u00e7a\u011f\u0131’ ba\u015fl\u0131yordu. Bat\u0131 Almanya’ya kapa\u011f\u0131 atmak isteyen Do\u011fu Almanya vatanda\u015flar\u0131 vuslatlar\u0131na bu yoldan eriyorlard\u0131. Bu geli\u015fme, Do\u011fu Almanya’n\u0131 Bat\u0131 taraf\u0131ndan yutulmas\u0131yla sonu\u00e7lanan olaylar zincirini tetikliyordu. 1989’un 6-7 Ekim g\u00fcnlerinde Demokratik Alman Cumhuriyeti’nin 40’\u0131nc\u0131 y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc kutlamalar\u0131na kat\u0131lan Gorba\u00e7ov ‘Hayat ge\u00e7 kalanlar\u0131 cezaland\u0131r\u0131r’ diye y\u00f6neticileri tehdit ediyor, ard\u0131ndan 18 Ekim’de E. Honecker k\u0131za\u011fa al\u0131n\u0131yordu. <\/p>\n
‘\u0130ktidardan d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesinin Moskova taraf\u0131ndan tezgahland\u0131\u011f\u0131n\u0131’ a\u00e7\u0131klayan Honecker’in Kapital’e kurban sunulmas\u0131, sosyalist sistemin en \u00f6nemli kalelerinden birinin, ba\u015fta Federal Almanya olmak \u00fczere, emperyalist bat\u0131ya bele\u015fe teslim edilmesiydi ve ger\u00e7ekten de Moskova’daki klik taraf\u0131ndan d\u00fczenlenmi\u015fti. <\/p>\n
Gorba\u00e7ov ekibi Var\u015fova Pakt\u0131’n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131na giden yolu ‘Brejnev doktrinini terk ettiklerini’ a\u00e7\u0131klayarak a\u00e7t\u0131.<\/p>\n
12 Kas\u0131m 1968’de Polonya Birle\u015fik \u0130\u015f\u00e7i Partisi 5. Kongresinde SBKP Genel Sekreteri Leonid Brejnev taraf\u0131ndan dile getirilen doktrine g\u00f6re, sosyalist bir \u00fclkede sosyalizmin tehlikeye d\u00fc\u015fmesinin t\u00fcm sosyalist \u00fclkeler i\u00e7in tehlike anlam\u0131na gelece\u011finden hareketle, pakta ba\u011fl\u0131 \u00fclkeler, g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak ‘ulusal egemenlik haklar\u0131n\u0131’ s\u0131n\u0131rl\u0131yor; sosyalizmden ‘geriye d\u00f6nme hakk\u0131ndan’ feragat ediyordu. B\u00f6ylece, Sovyetler Birli\u011fi, sistemin g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in m\u00fcdahale hakk\u0131n\u0131 tekeline alm\u0131\u015f oluyordu. Bu konuda dayanak al\u0131nan temel tez \u015fuydu: ”Tek tek \u00fclkelerin egemenlik hakk\u0131, sosyalist \u00fclkeler toplulu\u011funun ortak \u00e7\u0131karlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ge\u00e7erlidir; bu \u00e7er\u00e7eveyi tehdit edecek, kapitalizme d\u00f6n\u00fc\u015fe yol a\u00e7acak bir durumda ulusal egemenlik iddias\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclemez.”<\/p>\n
1988 Haziran\u0131nda d\u00fczenlenen SBKP 19. Konferans\u0131nda bu doktrin resmen iptal edildi. Her sosyalist \u00fclkenin kendi ekonomik ya da siyasi yolunu de\u011fi\u015ftirmekte serbest oldu\u011fu kabul edildi.<\/p>\n
”Yeni d\u00fc\u015f\u00fcncenin kilit unsuru, se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kavram\u0131d\u0131r. Biz bunun, insanl\u0131\u011f\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesinin d\u00fcnyadaki temel sorun, d\u00fcnyadaki ortak payda oldu\u011fu bir zamanda, uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde evrensel bir ilke oldu\u011funa inan\u0131yoruz.<\/p>\n
Bu kavram, d\u00fcnyadaki e\u015fi g\u00f6r\u00fclmemi\u015f ve artan \u00e7e\u015fitlilikten kaynaklan\u0131yor. \u015eimdiye kadar g\u00f6lgede kalm\u0131\u015f milyonlarca ve milyonlarca insan\u0131n d\u00fcnya tarihine aktif kat\u0131l\u0131m\u0131 gibi bir olguya tan\u0131k olmaktay\u0131z. Bu milyonlar, ba\u011f\u0131ms\u0131z tarihin yap\u0131m\u0131na, t\u00fcm\u00fcyle yeni ko\u015fullarda kat\u0131l\u0131yorlar. Evrensel olarak b\u00fcy\u00fcyen ulusal bir bilin\u00e7 ortam\u0131nda, kendi \u00f6z yollar\u0131n\u0131n se\u00e7imi \u00fczerine s\u00f6yleyecekleri \u00e7ok s\u00f6z vard\u0131r.<\/p>\n
Bu durumda de\u011fil silahla, ba\u015fka herhangi bir ara\u00e7la bile d\u0131\u015far\u0131dan bir toplumsal sistem, ya\u015fam bi\u00e7imi ya da d\u0131\u015f politikalar dayat\u0131lmas\u0131, ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemlerin tehlikeli tuzaklar\u0131n\u0131 mezardan \u00e7\u0131karmak anlam\u0131na gelecektir. Egemenlik ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, e\u015fit hakl\u0131l\u0131k ve i\u00e7i\u015flerine kar\u0131\u015fmama, uluslararas\u0131 ili\u015fkilerin evrensel kurallar\u0131 haline gelmektedir. Bu kendi ba\u015f\u0131na, 20. Y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00f6nemli bir kazan\u0131m\u0131d\u0131r. Se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak, tarihin nesnel ak\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 durmak demektir. \u0130\u015fte bu nedenle t\u00fcm bi\u00e7imleriyle g\u00fc\u00e7 politikas\u0131 tarihsel olarak \u00f6mr\u00fcn\u00fc doldurmu\u015ftur.<\/p>\n
K\u0131sacas\u0131, yeni d\u00fc\u015f\u00fcncenin ve ona dayanan politikalar\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fcnyan\u0131n ivedi gereksinim ve zorunluluklar\u0131na, do\u011fru bir yan\u0131t getirdi\u011fine derinden inan\u0131yoruz. Bunlar, umudu canland\u0131rd\u0131 ve insan d\u00fc\u015f\u00fcncesindeki temel de\u011fi\u015fiklijklerin yolunu a\u00e7t\u0131.” (SBKP 19. Konferans Belgeleri, Ama\u00e7 Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, \u0130stanbul, Kas\u0131m 1988, sf. 92 – 93)<\/p>\n
Gorba\u00e7ov bu ‘derin inan\u00e7’la Var\u015fova Pakt\u0131 \u00fclkelerine ”Perestroyka” dayatmaya giri\u015fti. Halklar\u0131n se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u0131\u015fmayacaklar\u0131n\u0131 belirten perestroykac\u0131lar Sovyetler Birli\u011finin m\u00fcttefi\u011fi sosyalist \u00fclkeler y\u00f6neticilerini ”yeni d\u00fc\u015f\u00fcnce” do\u011frultusunda ”reformlar” yapmaya zorlamakla kalmad\u0131lar; istedikleri t\u00fcrden de\u011fi\u015fiklikleri bizzat organize ettiler, i\u015fba\u015f\u0131ndaki y\u00f6neticilerin diren\u00e7lerini k\u0131rmak i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc yolu kulland\u0131lar; emperyalist \u00fclkeler y\u00f6neticileriyle yapt\u0131klar\u0131 pazarl\u0131klarla sosyalist \u00fclkelerin ‘evrensel demokrasi ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck’, yani kapitalizm yoluna d\u00f6nmesi i\u00e7in ellerindeki imkanlar\u0131 harekete ge\u00e7irdiler.<\/p>\n
Oysa bat\u0131 \u00fclkeleri ‘halklar\u0131n se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’n\u00fc ciddiye bile alm\u0131yordu. ‘Se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc’ sosyalizmden vazge\u00e7ip kapitalizme d\u00f6nmek i\u00e7in vard\u0131; Bat\u0131, bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe b\u00fcy\u00fck \u00f6nem veriyor, Gorba\u00e7ov’u bu bak\u0131mdan canla ba\u015fla destekliyordu. Ama ayn\u0131 Bat\u0131 Filistinlilerin kendi topraklar\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z ya\u015fama ve topraklar\u0131n\u0131 i\u015fgal etmi\u015f \u0130srail’in boyunduru\u011funda ya\u015famay\u0131 reddetme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc takm\u0131yordu. Amerika El Salvador’da Farabundo Marti Kurtulu\u015f Cephesi \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc y\u0131kmakta olan Salvador halk\u0131n\u0131n se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 diktat\u00f6rl\u00fck rejimine silah ve malzeme yard\u0131m etmekle kalm\u0131yor; kendi askerleriyle de fiilen destek oluyordu. Vietnam Sava\u015f\u0131 ‘kahraman\u0131’ ve \u0130ran-Kontra fiyaskosu yi\u011fidi Oliver North, bu kez Nikaragua’da Sandinistalara, El Salvador’da, Honduras’ta ve \u00f6teki \u00fclkelerde devrimci halk hareketlerine kar\u015f\u0131 Kontralara kumandanl\u0131k ediyordu. Gorba\u00e7ov ve ekibi Brejnev Doktrini’nden vazge\u00e7erken, ABD Truman Doktrini, Eisenhoover Doktrini, Carter Doktrini, Reagan Doktrini gibi m\u00fcdahaleci doktrinlerin hi\u00e7birinden vazge\u00e7medi\u011fi gibi bunlar\u0131 daha da geli\u015ftiriyor; d\u00fcnyay\u0131 ABD hakimiyeti alt\u0131na almak \u00fczere har\u0131l har\u0131l faaliyet y\u00fcr\u00fct\u00fcyordu.<\/p>\n
SBKP Konferans\u0131’nda ‘yeni d\u00fc\u015f\u00fcnce doktrinini’ onaylatan Gorba\u00e7ov, 7 ve 8 Temmuz 1989 ‘da B\u00fckre\u015f’te yap\u0131lan Var\u015fova Pakt\u0131 \u00fclkelerinin zirve toplant\u0131s\u0131nda Brejnev Doktrinini terk etti\u011fini alenen ilan etti. <\/p>\n
25 Ekim 1989’da Mihail Gorba\u00e7ov Helsinki’de Finlandiya Cumhurba\u015fkan\u0131 Mauno Koivisto’yu ziyaret etmi\u015fti. \u0130ki devlet ba\u015fkan\u0131 ‘rakip durumdaki bir m\u00fcttefikler kamp\u0131na, tarafs\u0131z bir devlete ya da kendi m\u00fcttefik kamp\u0131 i\u00e7indeki bir \u00fclkeye kar\u015f\u0131 silahl\u0131 kuvvete ilk ba\u015fvuran taraf olmayacaklar\u0131n\u0131’ a\u00e7\u0131klad\u0131lar.<\/p>\n
Bu ortak a\u00e7\u0131klama 26 Ekim 1989 tarihli \u0130zvestiya Gazetesinde \u015f\u00f6yle yer al\u0131yordu:<\/p>\n
”N\u00fckleer silahlara sahip bir Avrasya \u00fclkesi, Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u00fcvenlik Konseyinin daimi \u00fcyesi ve Var\u015fova Anla\u015fmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn bir \u00fcyesi olan Sovyetler Birli\u011fi ve n\u00fckleer silah sahibi olmayan tarafs\u0131z bir Kuzey Avrupa \u00fclkesi olan Finlandiya […] a\u015fa\u011f\u0131daki prensipleri ve \u00f6ncelikleri Avrupa’da […] uygulamaya […] kararl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 bildirirler. […] Ne bir askeri – siyasi ittifak\u0131n \u00f6b\u00fcr bir ittifaka kar\u015f\u0131, ne bu ittifaklar\u0131n kendi i\u00e7lerinde, ne de bu taraflardan herhangi birinin tarafs\u0131z bir \u00fclkeye kar\u015f\u0131 kuvvet kullanmas\u0131 hi\u00e7bir bi\u00e7imde me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lamaz.”<\/p>\n
O zamanki Sovyet D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Edward \u015ewardnadze’nin bas\u0131n s\u00f6zc\u00fcs\u00fc ve Helsinki bulu\u015fmas\u0131 delegasyonunun da bir \u00fcyesi olan Gennadi Gerasimow, bat\u0131 bas\u0131n\u0131na y\u0131l\u0131\u015fa y\u0131l\u0131\u015fa, Gorba\u00e7ov’un bir ‘Sinatra Doktrini’ olu\u015fturdu\u011funu, art\u0131k ‘Sinatra-Doktrini’nin ge\u00e7erli oldu\u011funu \u015fu s\u00f6zlerle a\u00e7\u0131kl\u0131yordu:<\/p>\n
\u201eYou know the Frank Sinatra song, I Did It My Way? Poland and Hungary are now doing it their way. I think the\u201a Brezhnev Doctrine\u2018 is dead.\u201c [Frank Sinatra’n\u0131n Yolumu Kendim Se\u00e7tim \u015fark\u0131s\u0131n\u0131 biliyorsunuz, de\u011fil mi? Polonya ve Macaristan art\u0131k kendi yollar\u0131n\u0131 kendileri belirliyorlar. Ben ‘Brejnev Doktrini’nin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.]\n
1989 Temmuz ba\u015f\u0131nda B\u00fckre\u015f’te yap\u0131lan Var\u015fova Pakt\u0131 \u00fclkeleri zirve toplant\u0131s\u0131 sonu\u00e7 deklarasyonunda sosyalist \u00fclkeler aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin bundan b\u00f6yle ”e\u015fitlik, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve her bir \u00fclkenin d\u0131\u015fardan bir kar\u0131\u015fma olmaks\u0131z\u0131n kendi \u00f6zg\u00fcl stratejik ve taktik \u00e7izgisini \u00f6zg\u00fcrce izleme hakk\u0131 temellerinde olaca\u011f\u0131” belirtilmekteydi. B\u00f6ylece \u00fcye \u00fclkeler i\u00e7in Sovyetler Birli\u011fi’nin garant\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc ortadan kalkm\u0131\u015f oluyordu.<\/p>\n
Gorba\u00e7ov’un i\u015faretini alan Macar h\u00fck\u00fcmeti 19 A\u011fustos’ta Avusturya s\u0131n\u0131r\u0131nda bir kap\u0131y\u0131, 11 Eyl\u00fcl 1989’da ise b\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131 tamamen ge\u00e7i\u015fe a\u00e7t\u0131. Do\u011fu Alman vatanda\u015flar\u0131, Avusturya \u00fczerinden Federal Almanya’ya ak\u0131n ak\u0131n akmaya ba\u015flad\u0131. \u00c7ekoslovakya kendi topraklar\u0131 \u00fczerinden ge\u00e7en g\u00f6\u00e7men ak\u0131n\u0131n\u0131n kabul edilemez oldu\u011funu bildirdi. Demokratik Almanya h\u00fck\u00fcmeti 3 Ekim’de sosyalist \u00fclkelerle olan s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kapatmak zorunda kald\u0131. Gorba\u00e7ov’un 6 – 7 Ekim 1989’da DAC’nin 40. Y\u0131l kutlamalar\u0131nda ‘Hayat ge\u00e7 kalanlar\u0131 cezaland\u0131r\u0131r’ diye k\u00fckremesi harekete ge\u00e7meye haz\u0131r g\u00fc\u00e7lere ye\u015fil \u0131\u015f\u0131k oldu. Berlin’de sokak g\u00f6sterileri \u015fiddetlendi.<\/p>\n
9-10 Kas\u0131m g\u00fcnlerinde Berlin Duvar\u0131 y\u0131k\u0131l\u0131yor; kendilerine ‘ne olursa olsun k\u0131\u015flalar\u0131ndan \u00e7\u0131kmamalar\u0131’ emredilmi\u015f olan Sovyet Birlikleri (400 bin asker) geli\u015fmeleri sessizce izliyorlard\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7 bir y\u0131l sonra, \u00f6nce II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n d\u00f6rt galibinin 12 Eyl\u00fcl 1990’da iki Almanya’n\u0131n birle\u015fmesine onay vermeleri; ard\u0131ndan da 3 Kas\u0131m 1990’da DDR’in BRD taraf\u0131ndan yutulmas\u0131yla tamamlanacakt\u0131. <\/p>\n
”SED – Almanya Sosyalist Birlik Partisi Politb\u00fcro’su Berlin Duvar\u0131’n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan 10 – 11 Ekim g\u00fcnlerinde ola\u011fan\u00fcst\u00fc oturum yapt\u0131. Burada genel sekreter Honecker’den hafta sonuna kadar bir yol haritas\u0131 sunmas\u0131 istendi, Honecker’in direnmesine ra\u011fmen Egon Krenz vas\u0131tas\u0131yla kamuoyuna Honecker’in Danimarka’ya yapaca\u011f\u0131 ziyaretin iptal edildi\u011fi duyuruldu. Honecker’i istifaya zorlamak i\u00e7in Politb\u00fcro \u00fcyeleri aras\u0131nda Egon Krenz insiyatifinde kulisler, nab\u0131z yoklamalar, g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Krenz ordunun ve istihbarat \u00f6rg\u00fct\u00fc Stasi’nin deste\u011fini sa\u011flad\u0131ktan sonra Gorba\u00e7ov ile g\u00f6r\u00fc\u015fmek ve ona Honecker’i d\u00fc\u015f\u00fcrme plan\u0131 hakk\u0131nda bilgi vermek \u00fczere Politb\u00fcro \u00fcyesi Harry Tish’i Moskova’ya g\u00f6nderdi. Gorba\u00e7ov ba\u015far\u0131lar dileyerek E. Krenz ve di\u011ferlerinin bekledi\u011fi i\u015fareti verdi. Ard\u0131ndan Honecker’in nas\u0131l tasfiye edilece\u011fini saptamak \u00fczere SED (ASBP) ba\u015f ideologu Kurt Hager 12 Ekim g\u00fcn\u00fc Moskova’ya u\u00e7tu. <\/p>\n
SED Merkez Komitesinin Kas\u0131m sonunda yap\u0131lmas\u0131 planlanan toplant\u0131s\u0131, politb\u00fcronun acilen yenilenmesi g\u00fcndemiyle hafta sonuna \u00e7ekildi. MK topant\u0131s\u0131ndan \u00f6nce d\u00fczenlenecek PB toplant\u0131s\u0131ndan bir g\u00fcn \u00f6nce, 16 Ekim ak\u015fam\u0131 Egon Krenz ve Erich Mielke telefon arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla di\u011fer PB \u00fcyeleriyle g\u00f6r\u00fc\u015ferek onlar\u0131 Honecker’in g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131na ikna ettiler. 17 Ekim g\u00fcn\u00fc PB toplant\u0131s\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda Honecker usullere uygun olarak ‘G\u00fcndem i\u00e7in ba\u015fka \u00f6nerisi olan var m\u0131’ diye sordu. Willi Stoph \u00f6nerisi oldu\u011funu bildirdi: ”Honecker yolda\u015f\u0131n genel sekreterlikten al\u0131nmas\u0131 ve yerine Egon Krenz’in atanmas\u0131n\u0131 \u00f6neriyordum” dedi. Donakalan Honecker bir s\u00fcre g\u00f6z gezdirdikten sonra, ‘Pekala, o halde oturumu ba\u015flat\u0131yorum’ dedi. Arka arkaya g\u00f6r\u00fc\u015f bildiren \u00fcyeler \u00f6neri lehinde tutum koydular, G\u00fcnter Schabowski \u00f6neriyi Honecker’in devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve Ulusal Savunma Konseyi ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revlerinden de al\u0131nmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde daha da geni\u015fletti. Honecker’in gen\u00e7lik arkada\u015f\u0131 G\u00fcnter Mittag bile ona s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fc. Alfred Neumann s\u00f6z alarak Mittag ve Joachim Herrmann’\u0131n da g\u00f6revden al\u0131nmalar\u0131n\u0131 \u00f6nerdi. Erich Mielke, DDR’in halihaz\u0131rda i\u00e7inde bulundu\u011fu kriz ve karga\u015fadan \u00f6t\u00fcr\u00fc Honecker’i su\u00e7lad\u0131 ve ba\u011f\u0131rarak e\u011fer istifa etmezse elinde bulunan onu rezil edecek bilgileri de\u015fifre edece\u011fini s\u00f6yledi. \u00dc\u00e7 saatl\u0131k toplant\u0131 sonucunda Politb\u00fcro Honecker’i oybirli\u011fi ile g\u00f6revinden ald\u0131. SED MK’ne Honecker, Mittag ve Herrmann’\u0131n g\u00f6revlerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131 teklifi g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Takib eden MK genel toplant\u0131s\u0131nda MKn\u0131n 206 \u00fcye ve aday \u00fcyesi haz\u0131r bulundu. 16 \u00fcye, aralar\u0131nda Margot Honecker de dahil, kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131. MK, Politb\u00fcro’nun tavsiyesini onaylad\u0131. Bir tek bir \u00fcye kar\u015f\u0131 oy kullanm\u0131\u015ft\u0131 Y\u00fcksek Parti Okulu’nun eski m\u00fcd\u00fcr\u00fc, 81 ya\u015f\u0131ndaki Hanna Wolf. Karara g\u00f6re: ”MK, Erich Honecker’in, sa\u011fl\u0131k nedenleriyle genel sekreterlik, devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve ulusal savunma konseyi ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revlerinden al\u0131nmas\u0131 talebini onayl\u0131yor”du. Egon Krenz alk\u0131\u015flar aras\u0131nda oybirli\u011fi ile genel sekreterli\u011fe se\u00e7iliyordu. 20 Ekim’de Margot Honecker de b\u00fct\u00fcn g\u00f6revlerinden istifa ediyordu.” (Vikipedi, Almanca’dan – se.)<\/p>\n
Gorba\u00e7ov’un ”Geride kalanlar\u0131 hayat cezaland\u0131r\u0131r” d\u00fcsturuna uyan SED (Almanya Sosyalist Birlik Partisi) y\u00f6neticileri Honecker’in ipini \u00e7ekerken, kendi ayaklar\u0131 alt\u0131ndaki sehpay\u0131 da \u00e7ekmi\u015f olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015flerdi. Onlar Honecker’in kellesini vererek iktidarlar\u0131n\u0131 kurtaracaklar\u0131n\u0131 san\u0131yorlard\u0131. Oysa Gorba\u00e7ov ve \u015febekesi sosyalist \u00fclkeler toplulu\u011funu da\u011f\u0131tma ve serbest piyasa ekonomisine ge\u00e7me konusunda emperyalist bat\u0131 ile \u00e7oktan anla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Eski kat\u0131la\u015fm\u0131\u015f, gelenekselle\u015fmi\u015f ili\u015fkilerden, dura\u011fanl\u0131k ve al\u0131\u015fkanl\u0131klara esir olmaktan s\u00f6z eden ve bunlar\u0131 a\u015fmak istedi\u011fini s\u00f6yleyen Gorba\u00e7ov ve hempalar\u0131 sosyalizmi y\u0131kmak \u00fczere bu kusurlara yaslanmaktan, kom\u00fcnistlerin g\u00fcvenlerini s\u00f6m\u00fcrerek onlar\u0131 kendi do\u011frultular\u0131nda y\u00f6nlendirmekten geri durmam\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n
“Gorba\u00e7ov Ekim 1988’de Mieczyslav Rakovski’ye: ‘Parti aparat\u0131n\u0131 par\u00e7alamam\u0131z gerek. Ama bu ancak kitlelerin bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn olabilir’, diyordu.” (M. Rakowski, Es begann in Polen, Hamburg 1995, s. 204’den aktaran Uwe – Jens Heuer, Das Ende der DDR und der Epochenumbruch, Marxistische Bl\u00e4tter, 5-04, 14. 9. 2004)<\/p>\n
”Bu bak\u0131mdan en belirgin sinyal 1986 Sofya Zirvesi’nden itibaren Gorba\u00e7ov’un her f\u0131rsatta tekrarlad\u0131\u011f\u0131, her partinin sadece kendinden sorumlu oldu\u011fu yolundaki tezleriydi. (Das Geschenk, s. 30.) Buna benzer bi\u00e7imde s\u0131k s\u0131k kullan\u0131lan ‘Ortak Avrupa Evi’ form\u00fclasyonu da ikili anlam ta\u015f\u0131yordu. Gorba\u00e7ov daha 1986 Ekim’inde kendi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re genel insanl\u0131k sorunlar\u0131 ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n en birincil \u00f6nceli\u011fe sahip oldu\u011funu ve s\u0131n\u0131f \u00e7\u0131karlar\u0131 yerine bunlar\u0131n savunulmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordu. (M. Gorbatschow, Erinnerungen, Berlin 1995, S. 303). 1988 Sonbahar sonlar\u0131nda BM Genel Kurulunda yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmas\u0131ndaysa, Gorba\u00e7ov, devletler aras\u0131 ili\u015fkilerin ideolojik yakla\u015f\u0131mlardan ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 teklifini ileri s\u00fcr\u00fcyordu. B\u00f6ylece d\u00fcnya halklar\u0131 ‘tamamen yeni bir tarihsel \u00e7a\u011fa’ girmi\u015f olacaklard\u0131. (M. Gorbatschow, Rede in der UNO, Neues Deutschland vom 8. 12. 1988.) Bu ideolojik d\u00f6neme\u00e7 kav\u015fa\u011f\u0131 Bat\u0131’da \u00f6nce bir yan\u0131ltma manevras\u0131 olarak de\u011ferlendirildi, Do\u011fu’da benimsendi\u011fi gibi endi\u015felere de yol a\u00e7t\u0131. Sonucu pratikte at\u0131lan ad\u0131mlar tayin edecekti. Bunlar\u0131n DDR’e (DAC’ne) ili\u015fkin olanlar\u0131n\u0131 Gorba\u00e7ov’un etraf\u0131ndaki ‘Germanistler Fraksiyonu’ belirlemekteydi. (Das Geschenk, sayfa 67 ve devam\u0131.) Kamuoyu \u00f6n\u00fcnde bunlar\u0131 en keskin savunanlardan birisi, bu fraksiyonun aktiflerinden olan Vya\u00e7eslav Da\u00e7i\u015fev, Nisan 1987’den beri D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n ‘Sosyalist Avrupa \u00dclkeleri Bilimsel Dan\u0131\u015fma Kurulu” ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yap\u0131yordu. O, Sovyetler Birli\u011fi’nin So\u011fuk Sava\u015f’\u0131 kazanma \u015fans\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. O halde, bunun k\u00f6klerini s\u00f6k\u00fcp atmak, yani Do\u011fu Avrupa \u00fczerindeki Sovyet hakimiyetinden vaz ge\u00e7mek gerekiyordu. (Moskau musste die DDR endlich loslassen, Neues Deutschland vom 5.\/6. Mai 2001) (Uwe-Jens Heuer- ad\u0131 ge\u00e7en yaz\u0131)<\/p>\n
10 Kas\u0131m’da Bulgaristan’da Todor Jivkov k\u0131za\u011fa \u00e7ekilirken; 17 Kas\u0131m’da Prag’da \u00c7ekoslovak ‘Kadife Devrim’ k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131 \u00e7ak\u0131yor; 10 Aral\u0131k’da iktidar el de\u011fi\u015ftiriyordu. \u00c7ekoslovakya’da \u00f6\u011frencilerin ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 olaylar t\u0131rman\u0131rken, Prag’da \u00c7ekoslovakya \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 birinci yard\u0131mc\u0131s\u0131 Jan Ruml a\u00e7\u0131k\u00e7a Kremlin’i su\u00e7luyordu. Jan Ruml, KGB’nin her yerde haz\u0131r ve naz\u0131r oldu\u011funu, halk\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131\u011f\u0131n\u0131, olaylar\u0131 k\u00f6r\u00fckledi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordu. Yine Aral\u0131k ay\u0131nda Romanya’da \u00c7avu\u015fesku devriliyor ve y\u00fczleri maskeli \u00fc\u00e7 ki\u015filik d\u00fczmece bir ‘devrim mahkemesi’nin ard\u0131ndan e\u015fiyle birlikte alelacele kur\u015funa diziliyordu (25 Aral\u0131k 1989). Polonya’da 24 A\u011fustosta muhalefet \u00f6nderi Mazowiezki’yi ba\u015fbakanl\u0131\u011fa atayan parlamento karar\u0131yla k\u0131rk y\u0131ll\u0131k KP iktidar\u0131na son veriliyordu. B\u00f6ylelikle Var\u015fova Pakt\u0131 fiilen ortadan kalk\u0131yordu. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, hayalperest Gorba\u00e7ov’un tezleri gere\u011fince NATO’nun da varl\u0131\u011f\u0131na son vermesi icab ederdi; ama NATO’nun feshedilmesi \u015furda dursun; zaman i\u00e7inde kapsam\u0131 daha da geni\u015fleyecekti.<\/p>\n
Var\u015fova Pakt\u0131’n\u0131n \u00e7\u00f6kmesini Sovyetler Birli\u011fi’ndeki ilk \u00e7\u00f6z\u00fclmeler takip etti. 1990 y\u0131l\u0131 Mart’\u0131nda Litvanya (11.3.), Estonya (30. 3.) ve May\u0131s’\u0131nda (4. 5.) Estonya ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ilan ettiler.<\/p>\n
21 Kas\u0131m 1990 Malta Zirvesi’nde ‘So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n bitti\u011fi ilan edildi.<\/p>\n
Yeni D\u00fcnya D\u00fczeni kuruluyor, insanl\u0131k, \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin, demokrasinin ve insan haklar\u0131n\u0131n ge\u00e7erli oldu\u011fu yeni bir d\u00f6neme; d\u00fcnya, i\u015fbirli\u011fi ve ilerleme yoluna giriyor; d\u00fcnyada ebedi evrensel bar\u0131\u015f d\u00f6nemi ba\u015fl\u0131yordu.<\/p>\n
Oysa ABD, tam da o s\u0131ralarda, Grenada\u2019y\u0131, Panama’y\u0131 i\u015fgal ediyor, Liberya’ya asker \u00e7\u0131kar\u0131yor, Honduras’ta El Salvadorlu devrimcilerle \u00e7arp\u0131\u015fan askeri kuvvetlerini takviye ediyor, e\u011fitip donatt\u0131\u011f\u0131 kontralar\u0131n Nikaragua’ya sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 \u015fiddetlendiriyordu… Bu arada, ‘d\u00fcnyada yumu\u015fama ve bar\u0131\u015f s\u00fcrecine girildi\u011fi’ yan\u0131lsamas\u0131yla demokrasicilik oynamaya zorlanan Nikaragua’daki Sandinistalar\u0131n devrimci iktidar\u0131, yap\u0131lan se\u00e7imlerde, kontralar\u0131n a\u011f\u0131r bask\u0131s\u0131 ve Amerika’n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc finansal deste\u011fiyle y\u00f6netimden ala\u015fa\u011f\u0131 edilmekteydi.<\/p>\n
Gorba\u00e7ov, ABD ba\u015fkanlar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fmelere giderken, ‘gere\u011finden fazla tavizler verdi\u011fimizi biliyoruz, ama insanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131 i\u00e7in bunun gerekli oldu\u011funa inan\u0131yoruz’ diyordu. Tam o s\u0131ralarda ba\u015fta Amerika olmak \u00fczere, emperyalist \u00fclkelerin silah tekelleri Ortado\u011fu’da Suudi Arabistan, M\u0131s\u0131r, \u0130srail, T\u00fcrkiye gibi \u00fclkelerle milyarl\u0131k silah sat\u0131\u015f anla\u015fmalar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiriyordu.<\/p>\n
Sovyetler Birli\u011finin son y\u00f6neticileri gaflet ve ihanet i\u00e7erisine d\u00fc\u015ft\u00fcklerini biliyor muydu?… Tarih, onlar\u0131n hem kendi kendilerini, hem de kendi halklar\u0131n\u0131 ve d\u00fcnya halklar\u0131n\u0131 aldatt\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya koyacakt\u0131. Gorba\u00e7ov SBKP’nin 19’uncu Konferans\u0131nda konu\u015furken \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu:<\/p>\n
”Cenevre anla\u015fmalar\u0131 ve askeri birliklerimizin Afganistan’dan geri \u00e7ekilmeye ba\u015flamas\u0131, t\u00fcm d\u00fcnya i\u00e7in tehdit yaratan ve uluslar\u0131n ilerlemesini engelleyen b\u00f6lgesel \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n politik \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmas\u0131nda bir kilometre ta\u015f\u0131 olmu\u015ftur.” (SBKP 19. Konferans Belgeleri, Ama\u00e7 Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, \u0130stanbul, Kas\u0131m 1988, sf. 94)<\/p>\n
Oysa bunlar\u0131 s\u00f6yledi\u011fi s\u0131ralarda Pentagon’da ‘d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda asimetrik sava\u015flar’, b\u00f6lgesel sava\u015flar i\u00e7in yeni askeri konseptler, \u2018\u00f6nleyici sava\u015f doktrini\u2019 t\u00fcr\u00fcnden emperyalist doktrinler geli\u015ftiriliyordu.<\/p>\n
Gorba\u00e7ov Sovyet askerlerinin Afganistan’\u0131 terketmelerini ”\u00e7a\u011fda\u015f d\u00fcnyay\u0131 daha derinli\u011fine anlayan \u00fclkemizin iste\u011fine” ba\u011fl\u0131yor ve bu ”\u00e7a\u011fda\u015f” d\u00fcnyay\u0131 \u015f\u00f6yle tasvir ediyordu:<\/p>\n
”Mevcut ger\u00e7ekliklerin bir analizi, e\u011fer bu ger\u00e7eklikler g\u00fc\u00e7lendirilir ve dayanak al\u0131n\u0131rsa, yeni bir y\u00fczy\u0131l\u0131n d\u00f6nemecinde d\u00fcnyan\u0131n \u015fu e\u011filimler taraf\u0131ndan bi\u00e7imlenece\u011fi de\u011ferlendirilmesine izin veriyor:<\/p>\n
– D\u00fcnyadaki say\u0131s\u0131z \u00e7eli\u015fkilerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde ve \u00e7\u0131karlar\u0131n dengelenmesinde, herkesin se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn tan\u0131nmas\u0131 ile birlikte, bencil tutkular ve \u00f6nyarg\u0131lar yerine, devletleri ak\u0131l, bilgi ve ahlaki normlar\u0131n harekete ge\u00e7irmesiyle uluslararas\u0131 ili\u015fkilerin giderek demiliterize edilmesi ve insanc\u0131lla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131;<\/p>\n
– Devletlerin g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131n\u0131n, askersel potansiyellerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 orant\u0131s\u0131 alan\u0131ndan, politik etkile\u015fim ve uluslararas\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklere s\u0131k\u0131ca uyulmas\u0131 alan\u0131na giderek artan \u00f6l\u00e7\u00fcde kaymas\u0131; en ba\u015fta Birle\u015fmi\u015f Milletler’in rol\u00fcn\u00fcn ve etkinli\u011finin art\u0131r\u0131lmas\u0131yla evrensel bir g\u00fcvenlik sisteminin bi\u00e7imlenmesi;<\/p>\n
– Bilimsel teknolojik potansiyeldeki muazzam b\u00fcy\u00fcmenin, daha uygar bir bi\u00e7imde, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki ekonomik, ekolojik, enerji, beslenme, sa\u011fl\u0131k ve \u00f6teki sorunlar\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak insanl\u0131\u011f\u0131n yarar\u0131na ortak \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131;<\/p>\n
– Ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet ve halklar aras\u0131ndaki \u00e7e\u015fitlenmi\u015f ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc ili\u015fkilerin, onlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak hem maddi hem manevi anlamda zenginle\u015fmesine mutlaka hizmet etmesi ve evrensel bar\u0131\u015f\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmesi.” (ab\u00e7, sf. 94 – 95)<\/p>\n
Bunlar\u0131 s\u00f6yleyen Gorba\u00e7ov, fazla ileri gitti\u011fini anlam\u0131\u015f olmal\u0131 ki, ”Bunlar hayal midir, sald\u0131rganl\u0131k ve sava\u015f\u0131n emperyalist kaynaklar\u0131 ortadan kalkm\u0131\u015f m\u0131d\u0131r?”, diye soruyor ve ”Hay\u0131r, diyordu, emperyalist militarizmden kaynaklanan bar\u0131\u015fa y\u00f6nelik tehdidi unutmuyor ve ba\u015flam\u0131\u015f olan olumlu s\u00fcre\u00e7lerin geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmezli\u011fi konusunda hen\u00fcz herhangi bir g\u00fcvence olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulunduruyoruz.” Ama bu s\u00f6zlerin, gidi\u015fattan rahats\u0131z ve bu politikalardan ku\u015fkusu olan partilileri ve Sovyet yurtta\u015flar\u0131n\u0131 teskin etmekten \u00f6te bir de\u011feri olmad\u0131\u011f\u0131 hemen ard\u0131ndan sarfetti\u011fi \u015fu s\u00f6zlerle anla\u015f\u0131l\u0131yor:<\/p>\n
”Yeni politik d\u00fc\u015f\u00fcnce, ger\u00e7ekte, g\u00fc\u00e7 politikalar\u0131na kar\u015f\u0131 koymada ge\u00e7mi\u015fe g\u00f6re daha geni\u015f bir politik temelde yeni olanaklar g\u00f6rmemizi ve bulmam\u0131z\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Bu olanaklar, y\u00fczy\u0131l\u0131m\u0131z\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan yeni nesnel etmenlerle de destekleniyor.” (sf. 95) Gorba\u00e7ov, bu ‘nesnel’ etmenlerin neler oldu\u011funu s\u00f6ylemiyor; sadece demagoji yap\u0131yordu.<\/p>\n
Sald\u0131rganl\u0131k ve sava\u015f\u0131n emperyalist militarizmden ileri gelen kaynaklar\u0131n\u0131 ve bar\u0131\u015fa y\u00f6nelik emperyalist tehditleri unutmad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Gorba\u00e7ov d\u00fcnyadaki en belirleyici nesnel etmenin, asl\u0131nda, emperyalist – kapitalist ekonomilerin tepeden t\u0131rna\u011fa militerizele\u015fmeleri ve bunlar\u0131n d\u00fcnya kaynaklar\u0131n\u0131 hakimiyetleri alt\u0131na alma a\u00e7l\u0131klar\u0131 oldu\u011funu dile getirmiyordu. Ger\u00e7ekte 20. Y\u00fczy\u0131l’\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan en temel olgu, ekonomisinin belkemi\u011fi sava\u015f sanayii olan Amerikan g\u00fcc\u00fcyd\u00fc. Ekonomisindeki bu \u00f6zellik Amerika’n\u0131n siyasal sistemini, teknolojide ba\u015fard\u0131\u011f\u0131 at\u0131l\u0131mlar\u0131, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda izledi\u011fi politikalar\u0131 belirleyen en \u00f6nemli \u00f6zellikti ve halen \u00f6yledir. \u00dcstelik Amerikan ekonomisinin militer niteli\u011fi, ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi kapitalist d\u00fcnyay\u0131 da bu y\u00f6nde bi\u00e7imlendirmi\u015ftir. En geli\u015fmi\u015f emperyalist \u00fclkeler kendi ekonomilerini esas olarak militer sanayii ve onunla kopmaz bi\u00e7imde ba\u011flant\u0131l\u0131 olan finans oligar\u015fisi temelinde organize etmi\u015f, yeniden bi\u00e7imlendirmi\u015flerdir. G\u00fc\u00e7l\u00fc militer bir ekonomisi bulunmayan bir emperyalist \u00fclke n\u00fcfuz ve hegemonya iddias\u0131nda bulunamaz. Ancak mesele sadece bundan da ibaret de\u011fildir; militer ekonomi emperyalist \u00fclkelerin sadece siyasal bak\u0131mdan de\u011fil ekonomik bak\u0131mdan da ba\u015fkalar\u0131 \u00fcst\u00fcnde \u00fcst\u00fcnl\u00fck kurmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayan en dinamik ekonomik sekt\u00f6rd\u00fcr. Bu ekonomilerin hi\u00e7 bir krizde sars\u0131lmadan ayakta kalan tek dallar\u0131 militer ekonomi dallar\u0131d\u0131r; militer ekonomi temelleri yokedildi\u011finde kapitalist sistemin \u00f6l\u00fcm \u00e7anlar\u0131 \u00e7alacakt\u0131r.<\/p>\n
Emperyalist \u00fclkelerin ekonomilerinin militerle\u015fmesi, onlar\u0131n ‘yurt savunmas\u0131’ ihtiya\u00e7lar\u0131ndan de\u011fil; yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn zenginliklerine sahip olan ba\u015fka \u00fclkeleri egemenlik alt\u0131na alma ihtiya\u00e7lar\u0131ndan; tek kelimeyle zor olgusunun sadece siyasi bir gereklilik de\u011fil ayn\u0131 zamanda vazge\u00e7ilmez bir iktisadi etmen, iktisadi g\u00fc\u00e7 olmas\u0131ndan da kaynaklan\u0131r. Bu, kapitalizme i\u00e7kin olan, onun tarihini bir ba\u015ftan bir ba\u015fa kateden de\u011fi\u015fmez bir \u00f6zelliktir:<\/p>\n
”Zor, yeni bir topluma gebe her eski toplumun ebesidir. O, bizzat kendisi bir ekonomik g\u00fc\u00e7t\u00fcr.” ( Karl Marx, Das Kapital, Erster Band, Dietz Verlag Berlin, 1977, s. 779, T\u00fcrk\u00e7e Kapital, Birinci Cilt, Sol Yay\u0131nlar\u0131, s. 770)<\/p>\n
Marx’\u0131n burada bahsetti\u011fi ”Zor”, devletin kulland\u0131\u011f\u0131 ”Zor”dur; kendi deyi\u015fiyle ”devlet kudreti”. Bu s\u00f6zlerin yer ald\u0131\u011f\u0131 pasaj \u015f\u00f6yle: ”\u015eu halde, ilkel birikimin farkl\u0131 konaklar\u0131, az ya da \u00e7ok, \u0130spanya, Portekiz, Hollanda, Fransa ve \u0130ngiltere adlar\u0131yla an\u0131lan d\u00f6nemlendirmelere ayr\u0131l\u0131r. 17’inci Y\u00fczy\u0131l’\u0131n sonlar\u0131nda \u0130ngiltere’de kolonyal sistem, devlet bor\u00e7lar\u0131 sistemi, modern vergilendirme sistemi ve himayecilik sistemi sistematik olarak b\u00fct\u00fcnle\u015ftirildi. Bu metotlar k\u0131smen zorbaca \u015fiddet kullan\u0131m\u0131 , \u00f6rne\u011fin kolonyal sistem \u00fczerine dayan\u0131yordu. Ama hepsi, feodalizmden kapitalist \u00fcretim tarz\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131 tarzda ilerletmek ve ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecini k\u0131saltmak \u00fczere, devlet kudretini, toplumun yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc kudretini kullan\u0131yordu. Zor, yeni bir topluma gebe her eski toplumun ebesidir. O, bizzat kendisi bir ekonomik g\u00fc\u00e7t\u00fcr.” <\/p>\n
Fakat devlet zoru, sadece nitelik\u00e7e birbirinden temelden farkl\u0131 eski bir toplum d\u00fczeninden yeni bir toplumsal d\u00fczene ge\u00e7erken de\u011fil, ayn\u0131 toplum d\u00fczeninin bir evresinden \u00f6b\u00fcr\u00fcne ge\u00e7erken de yard\u0131ma \u00e7a\u011fr\u0131lan ebedir. Bu y\u00fczden kapitalizmin yeni bir birikim modeline ge\u00e7ti\u011fi her yeni d\u00f6nemde devlet zorunun silindir gibi her\u015feyin \u00fczerinden ge\u00e7mesi adeta bir kural durumundad\u0131r.<\/p>\n
\u015eimdi b\u00f6yle bir d\u00f6nemden ge\u00e7iyoruz. Sosyalist sistemin y\u0131k\u0131lmas\u0131yla birlikte belliba\u015fl\u0131 emperyalist \u00fclkeler kendi g\u00f6n\u00fcllerine uygun bir YEN\u0130 D\u00dcNYA D\u00dcZEN\u0130 kurmak i\u00e7in harekete ge\u00e7tiler. D\u00fcnya pazar\u0131, tek bir pazar haline geldi: Kapitalist d\u00fcnya pazar\u0131 haline. Bu pazarda en g\u00fc\u00e7l\u00fclerin borusu \u00f6t\u00fcyor. Ve bu boru, g\u00fc\u00e7l\u00fclerin sadece ekonomik hakimiyetini ilan etmiyor; boru ayn\u0131 zamanda militarist g\u00fc\u00e7 borusu olarak \u00e7al\u0131yor; evrensel bar\u0131\u015f\u0131n de\u011fil; evrensel mah\u015ferin borusu olarak \u00e7al\u0131yor. Yeni d\u00fcnya d\u00fczeni zor \u00fcst\u00fcne kuruluyor; bu, YEN\u0130 EMPERYAL\u0130ZM diye nitelendirebilece\u011fimiz bir a\u015famad\u0131r. K\u00fcreselle\u015fme onu me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lan ideolojik bir kavramd\u0131r; t\u0131pk\u0131 bar\u0131\u015f, demokrasi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler, insan haklar\u0131, adalet, uygarl\u0131k, ilerleme kavramlar\u0131 gibi; yeni emperyalizmin vah\u015fi y\u00fcz\u00fcn\u00fc gizlemekte kullan\u0131lan bir maskedir.<\/p>\n
Samet Erdogdu\u00b714 Ocak 2016 Per\u015fembe<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130ktidardaki kom\u00fcnist partilerin ideolojik teslimiyetleri, sosyalist sistemin \u00e7\u00f6kmekte oldu\u011funu haber veren en a\u00e7\u0131k i\u015faretti. Sistemin kendini yenilemesi, birikmi\u015f sorunlar\u0131n\u0131 sosyalizm \u00e7er\u00e7evesinde \u00e7\u00f6z\u00fcmleyerek a\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcyd\u00fc? Bu soruya bug\u00fcn verilecek herhangi bir cevap spek\u00fclasyondan \u00f6te gitmeyecektir. Ancak \u015fu bir ger\u00e7ek ki, e\u011fer bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu vard\u0131ysa bile bu, t\u0131kanma noktas\u0131na gelmi\u015f bir sistem \u015furda kals\u0131n, baz\u0131 …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[110],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2924"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2924"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2924\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2925,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2924\/revisions\/2925"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2924"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2924"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2924"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}