Bar\u0131\u015f \u00dcnl\u00fc: K\u00fcrtler \u0131rk\u00e7\u0131 olamaz \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k bir sistemdir \t– \t\u0130rfan Aktan<\/p>\n
iaktan@gazeteduvar.com.tr \t\tCuma, 12 Ocak, 2018<\/p>\n
Irk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n tarihsel, toplumsal ve kurumsal bir sistem oldu\u011funu s\u00f6yleyen ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Bar\u0131\u015f \u00dcnl\u00fc\u2019ye g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de bir K\u00fcrt\u2019\u00fcn veya Ermeni\u2019nin \u0131rk\u00e7\u0131 olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k bir sistemdir. T\u00fcrkiye\u2019deki toplumsal, siyasal, iktisadi sistemin Abd\u00fclhamit d\u00f6neminde tesis edilen M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi ve Mustafa Kemal taraf\u0131ndan olu\u015fturulan T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi \u00fczerinden varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyen \u00dcnl\u00fc\u2019yle b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fma yarataca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lan \u201cT\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi\u201d kitab\u0131n\u0131 konu\u015ftuk.\t<\/p>\n
Belli kriz anlar\u0131na kar\u015f\u0131 devletin geli\u015ftirdi\u011fi politikalar\u0131 \u00e7o\u011funlukla \u201cdevlet akl\u0131\u201d denen, fakat \u00e7er\u00e7evesi net olmayan bir mefhuma ba\u011flar\u0131z. K\u00fcrt sorununa y\u00f6nelik geli\u015ftirilen \u201c\u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin\u201d de, sava\u015f s\u00fcrecinin de hep bu akla dayand\u0131\u011f\u0131na dair de\u011ferlendirmeler yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Bar\u0131\u015f \u0130\u00e7in Akademisyenler\u2019in, devletin \u015fiddete dayal\u0131 K\u00fcrt politikas\u0131n\u0131 sert bir bi\u00e7imde ele\u015ftirdikleri \u201cBu Su\u00e7a Ortak Olmayaca\u011f\u0131z\u201d bildirisinin \u00fczerinden tam iki y\u0131l ge\u00e7ti. O bildiriye imza att\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Ankara \u00dcniversitesi Siyasal Bilgiler Fak\u00fcltesi\u2019ndeki g\u00f6revinden ihra\u00e7 edilen T\u00fcrkiye\u2019nin en parlak akademisyenlerinden Bar\u0131\u015f \u00dcnl\u00fc, bu hafta Dipnot Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan bas\u0131lan T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi kitab\u0131yla hem devlet hem de toplum \u201cakl\u0131n\u0131n\u201d derinliklerine inerek m\u00fcthi\u015f bir analiz yap\u0131yor.<\/p>\n
Bu \u00fclkenin yaz\u0131s\u0131z anayasas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fi T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin kodlar\u0131n\u0131, kaide ve kurallar\u0131n\u0131, i\u015fleyi\u015f bi\u00e7imini, tarihsel ba\u011flam\u0131n\u0131 kapsaml\u0131 bir irdelemeyle ortaya seren \u00dcnl\u00fc\u2019n\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 tek kelimeyle m\u00fcthi\u015f! Laf\u0131 uzatmayal\u0131m ve s\u00f6z\u00fc Bar\u0131\u015f \u00dcnl\u00fc\u2019ye b\u0131rakal\u0131m\u2026<\/p>\n
Hasip Kaplan\u2019\u0131n \u201cHDP kurultay\u0131nda Demirta\u015f\u2019\u0131n yerine sak\u0131n bir T\u00fcrk g\u00f6z dikmesin\u201d s\u00f6z\u00fcyle ba\u015flayal\u0131m. Ba\u015fta HDP olmak \u00fczere \u00e7ok say\u0131da kesim bu a\u00e7\u0131klamay\u0131 \u201c\u0131rk\u00e7\u0131\u201d buldu. \u201cDemirta\u015f\u2019\u0131n yerine bir T\u00fcrk g\u00f6z dikmesin\u201d demek bir K\u00fcrt\u2019\u00fc \u0131rk\u00e7\u0131 yap\u0131yor mu sizce?<\/p>\n
Kaplan\u2019\u0131n s\u00f6zleri ho\u015fumuza gitmeyebilir ama b\u00f6yle bir s\u00f6z s\u00f6ylemek bir K\u00fcrt\u2019\u00fc \u0131rk\u00e7\u0131 yapmaz. Sadece k\u00f6t\u00fc bir s\u00f6zle, birini inciterek \u0131rk\u00e7\u0131 olamazs\u0131n\u0131z. Irk\u00e7\u0131l\u0131k tarihsel, toplumsal ve kurumsal bir sistemdir. Bu sistemin hem yap\u0131sal hem de bireysel tezah\u00fcrleri olur. Buna g\u00f6re, sadece \u0131rksal veya etnik hiyerar\u015fide \u00fcstte olan gruba mensup ki\u015filer bireysel \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k yapabilir, bundan kazan\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131kabilir ve bundan dolay\u0131 bir kay\u0131p ya\u015famazlar. Ayr\u0131ca s\u00f6yledi\u011fim gibi bireysel \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n yan\u0131nda bir de yap\u0131sal \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k vard\u0131r ve yap\u0131sal \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k, \u00fcstteki gruba mensup olup bireysel olarak \u0131rk\u00e7\u0131 olmayanlar\u0131 da kay\u0131r\u0131r ve korur.<\/p>\n
Yap\u0131sal \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k nedir?<\/p>\n
Yap\u0131sal \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k, etnik veya \u0131rksal bir grubu sistematik olarak avantajl\u0131, di\u011fer etnik ve \u0131rksal gruplar\u0131 da sistematik olarak dezavantajl\u0131 k\u0131lan bir yap\u0131ya i\u015faret eder. Dolay\u0131s\u0131yla Amerika\u2019da Siyahlar\u0131n, T\u00fcrkiye\u2019de K\u00fcrtlerin veya Ermenilerin \u0131rk\u00e7\u0131 olma imk\u00e2n\u0131 ve iktidar\u0131 yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k ancak iktidarla gelebilir. Dolay\u0131s\u0131yla Hasip Kaplan\u2019\u0131n s\u00f6yledi\u011fini Erdo\u011fan veya Bah\u00e7eli kendi partisi i\u00e7in s\u00f6ylerse, bu \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k olarak tan\u0131mlanabilir.<\/p>\n
Yani K\u00fcrtler, Ermeniler veya Siyahlar \u0131rk\u00e7\u0131 olamazlar m\u0131?<\/p>\n
\u00d6nyarg\u0131l\u0131, baya\u011f\u0131, kaba olabilirler, bir insan\u0131 belli bir ortamda d\u0131\u015flayabilirler. Ama \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k \u00e7ok daha yap\u0131sal bir iktidar ili\u015fkisine i\u015faret eder. Amerika\u2019da veya G\u00fcney Afrika\u2019daki Siyah hareketleri Beyazlar taraf\u0131ndan hep \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131kla su\u00e7land\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc Siyahlar, Beyazlar\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fckleri veya duyars\u0131zl\u0131klar\u0131 hakk\u0131nda \u00f6fkeli \u015feyler s\u00f6ylediler. Bazen de Beyazlarla ortak \u00f6rg\u00fctlenmeye gitmemeleri gerekti\u011fini ifade ettiler.<\/p>\n
Neden?<\/p>\n
Beyazlarla Siyahlar aras\u0131ndaki tarihsel, maddi ve psikolojik g\u00fc\u00e7 fark\u0131na i\u015faret ettiler. Siyahlarla Beyazlar ortakla\u015fmaya gittikleri zaman o ortak \u00f6rg\u00fctlenme veya siyasal hareketin ister istemez Beyazlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f ve tav\u0131rlar\u0131n\u0131 yans\u0131taca\u011f\u0131n\u0131 ifade ettiler. Bu de\u011ferlendirmeyi yapan Amerika ve G\u00fcney Afrika\u2019daki baz\u0131 Siyah hareketleri \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131kla su\u00e7land\u0131lar. Oysa bu, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k kavram\u0131n\u0131 istismar etmektir ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n yap\u0131sal niteli\u011fini, bilincinde olarak ya da olmayarak, buland\u0131rma, yani s\u00fcrd\u00fcrme ama\u00e7l\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bar\u0131\u015f \u00dcnl\u00fc<\/p>\n
T\u00dcRKLER\u0130N \u00c7O\u011eU T\u00dcRKL\u00dc\u011e\u00dc G\u00d6RMEZ<\/p>\n
Kitab\u0131n\u0131zda, Fanon ve Carmichael gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerden etkilenen Steve Biko\u2019nun bu konudaki fikirlerini \u015f\u00f6yle aktar\u0131yorsunuz: \u201cSteve Biko\u2019ya g\u00f6re, apartheid kar\u015f\u0131t\u0131 m\u00fccadelede Siyahlar, Beyazlarla ayn\u0131 \u00f6rg\u00fct i\u00e7inde olmamal\u0131yd\u0131lar. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu tarz birliktelikler, Siyahlar\u0131n a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k kompleksi ve \u00e7ekingenlikleri ile Beyazlar\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fck kompleksleri ve \u00f6zg\u00fcvenlerini ayn\u0131 \u00e7at\u0131 alt\u0131nda birle\u015ftirdi\u011finden, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak Beyaz \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve Siyah g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yeniden \u00fcretiyorlar, dolay\u0131s\u0131yla ortadan kald\u0131rmay\u0131 ama\u00e7lad\u0131klar\u0131 apartheid\u2019\u0131 paradoksal bir bi\u00e7imde g\u00fc\u00e7lendiriyorlard\u0131. Bu ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n yan\u0131nda, Beyaz liberallerin vicdan\u0131n\u0131 rahatlatma gibi bir i\u015fleve sahiptiler. Siyahlarla ayn\u0131 ortamlara girerek vicdanlar\u0131n\u0131 rahatlatan Beyazlar, Siyahlar\u0131n yan\u0131ndan ayr\u0131l\u0131p Beyaz hayatlar\u0131na d\u00f6nd\u00fckleri zaman art\u0131k su\u00e7luluk duygusu da duymuyorlard\u0131\u2026\u201d Biko\u2019nun bu g\u00f6r\u00fc\u015flerini, HDP\u2019de birlikte siyaset yapan K\u00fcrtler ve T\u00fcrklere uyarlamak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/p>\n
B\u00f6yle bir uyarlama yapmak zor. K\u00fcrt hareketiyle Amerika veya G\u00fcney Afrika\u2019daki Siyah hareketleri \u00e7ok farkl\u0131 tarihsel geleneklerden geliyor. Bir kere PKK\u2019den ba\u015flamak \u00fczere K\u00fcrt hareketi i\u00e7inde her zaman \u00e7ok say\u0131da T\u00fcrk de bulundu. Bunda K\u00fcrt hareketinin Marksist, sosyalist bir gelenekten gelmesinin pay\u0131 b\u00fcy\u00fck ve bu etkile\u015fim 1970\u2019lerden Rojava\u2019ya kadar devam edegeldi. Keza \u00f6ncesinde de K\u00fcrt solunun T\u00fcrk solu i\u00e7inden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamal\u0131y\u0131z. HDP, K\u00fcrt hareketinin yap\u0131s\u0131nda olan bu \u00f6z\u00fc T\u00fcrkiyelilik iddias\u0131yla daha da ileri bir safhaya ta\u015f\u0131d\u0131. Fakat hareketin i\u00e7inde bulunmu\u015f veya bu harekete oy vermi\u015f olan T\u00fcrkler, Amerika veya G\u00fcney Afrika\u2019daki Beyazlara benzer bi\u00e7imde, Hasip Kaplan\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrden bir yanl\u0131\u015f\u0131 veya en ufak bir hatay\u0131 affetmeyerek parmak sallayabiliyorlar.<\/p>\n
Bunun k\u00f6keninde ne yat\u0131yor?<\/p>\n
Bir kere T\u00fcrkl\u00fck, T\u00fcrklerin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funa g\u00f6r\u00fcnmezdir. Ki\u015fi ne kadar evrenselci, liberal veya sosyalistse, o T\u00fcrkl\u00fck de o kadar g\u00f6r\u00fcnmezdir. T\u00fcrk ki\u015fi, kendi T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00e7o\u011fu zaman g\u00f6rmez. Bunun duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini etkiledi\u011fini hesaba katmaz. Fakat ayn\u0131 ki\u015fi bir K\u00fcrt\u2019\u00fcn K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc veya bir Ermeni\u2019nin Ermenili\u011fini hemen g\u00f6r\u00fcr. Bir K\u00fcrt\u2019\u00fcn tavr\u0131n\u0131 K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcne ba\u011flarken, kendi tavr\u0131n\u0131 T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcne ba\u011flamaz.<\/p>\n
Kendisini T\u00fcrk de\u011fil sosyalist olarak tan\u0131mlayan bir insan, buna ra\u011fmen T\u00fcrkl\u00fckten azade olmuyor mu?<\/p>\n
Bana g\u00f6re olmuyor. T\u00fcrkl\u00fckten kast\u0131m \u015fu: \u00c7o\u011fu zaman fark\u0131nda olmadan i\u00e7selle\u015ftirdi\u011fimiz belli d\u00fc\u015f\u00fcnme, g\u00f6rme, duygulanma, ilgilenme ama ayn\u0131 \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnmeme, g\u00f6rmeme, duygulanmama, ilgilenmeme halleri\u2026 T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc su gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, T\u00fcrkler de suyun i\u00e7inde ya\u015fayan bal\u0131klar gibidir. T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn i\u00e7ine do\u011fmu\u015f, onun i\u00e7inde yeti\u015fmi\u015f, b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f ve T\u00fcrkl\u00fck hallerini i\u00e7selle\u015ftirmi\u015flerdir. T\u00fcrkl\u00fck, evde anne-baban\u0131n verdi\u011fi e\u011fitimle ba\u015flar, mahalledeki sosyalle\u015fmeyle, okulda, orduda, camideki e\u011fitimle devam eder. Keza ki\u015finin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 veya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131 kurumlar\u0131n belli rol ve performans beklentileriyle de \u00f6\u011frenilir ve i\u00e7selle\u015ftirilir.<\/p>\n
MAKBUL T\u00dcRKL\u00dcK, T\u00dcRKL\u00dc\u011eE PAS\u0130F KATILIMDIR<\/p>\n
Yani herkesin aktif bir T\u00fcrkl\u00fck performans\u0131 i\u00e7inde olmas\u0131 m\u0131 bekleniyor?<\/p>\n
Hay\u0131r. T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi, herkesin aktif olarak T\u00fcrkl\u00fck yapmas\u0131n\u0131, onu y\u00fcceltmesini gerektirmiyor. Hatta daha makbul\u00fc, T\u00fcrkl\u00fc\u011fe pasif kat\u0131l\u0131md\u0131r. T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin yasaklad\u0131\u011f\u0131 belli konulara hi\u00e7 girmeyerek, o konularla ilgilenmeyerek, bilgilenmeyerek, duygulanmayarak da s\u00f6zle\u015fmenin i\u00e7inde kalabilirsiniz. Mesela T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6nde gelen sosyal bilimcilerinin \u00e7o\u011funa bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Bu sosyal bilimcilerin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6ven veya T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck yapan insanlar de\u011fildir. Hatta belki eserlerinin hi\u00e7birinde T\u00fcrkl\u00fckten hi\u00e7 bahsetmemi\u015flerdir. Ama Ermeni, K\u00fcrt meselesine hi\u00e7 girmemekle pasif bir kat\u0131l\u0131m g\u00f6stermi\u015flerdir. Yani sadece yapt\u0131klar\u0131yla de\u011fil ayn\u0131 zamanda yapmad\u0131klar\u0131yla da T\u00fcrkiye\u2019deki sosyal bilimlerin makbul temsilcileri olabilmi\u015flerdir.<\/p>\n
B\u00f6ylece kitapta sosyologlar \u00fczerinden yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015fu tespite geliyoruz: \u201cSosyologlar\u0131n da \u00e7og\u0306u T\u00fcrkl\u00fckle ilgilenmez; kentles\u0327me, gecekondulas\u0327ma, g\u00f6\u00e7, k\u00f6y sosyolojisi, sanayiles\u0327me, s\u0131n\u0131flar aras\u0131 ilis\u0327kiler ve \u00e7elis\u0327kiler vb. gibi \u00e7ok \u00e7es\u0327itli konularla ilgilenirler. Sosyologlardan beklenen, ulusun i\u00e7indekilerle belli s\u0327ekillerde ilgilenmeleri deg\u0306il, ulusun d\u0131s\u0327\u0131ndakilerle ilgilenmemeleridir. Dolay\u0131s\u0131yla sosyoloji, T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zles\u0327mesi\u2019nin d\u0131s\u0327\u0131nda kalan toplumla ilgilenmez ve bu toplum par\u00e7as\u0131 yokmus\u0327 gibi yapar. Bu nedenle T\u00fcrkiye\u2019de sosyoloji toplumbilim olarak deg\u0306il ulusbilim olarak dog\u0306mus\u0327 ve \u00f6yle de gelis\u0327mis\u0327tir.\u201d<\/p>\n
Bunu iktisat, psikoloji veya di\u011fer sosyal bilimler i\u00e7in de s\u00f6yleyebiliriz. K\u00fcrt veya Ermeni meselesini yok sayarak psikoloji bilimi yap\u0131labilir mi? Yahut bu meseleleri g\u00f6rmeyerek T\u00fcrk toplumunun tarihsel ve toplumsal yap\u0131s\u0131n\u0131 anlayabilir misiniz? Yarg\u0131n\u0131n, ordunun, akademinin, siyasetin, ekonominin i\u015fleyi\u015fini anlayabilir misiniz?<\/p>\n
T\u00dcRKL\u00dc\u011e\u00dcN B\u0130R\u0130NC\u0130 \u015eARTI M\u00dcSL\u00dcMANLIKTIR<\/p>\n
Peki nas\u0131l oldu da 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131na kadar bu meseleler g\u00f6r\u00fclmeden bu bilim yap\u0131lageldi?<\/p>\n
Tam da bunu kastediyorum. Bu konulara girmemek, a\u00e7\u0131k\u00e7a konu\u015fulmayan ama herkesin bildi\u011fi bir kurald\u0131r. Kimse kimseye bu kurallar\u0131 s\u00f6ylemez, buna \u00e7o\u011fu zaman gerek kalmaz. \u00d6rne\u011fin \u00fcniversiteye asistan girdi\u011finizde kimse size Ermeni veya K\u00fcrt meselesini \u00e7al\u0131\u015fmayacaks\u0131n demez. O asistan zaten bu konuya girmemesi gerekti\u011fini bilir. E\u011fer bilmemekte, anlamamakta direnirse, i\u015fte o zaman a\u00e7\u0131k uyar\u0131lar gelmeye ba\u015flar. Bu uyar\u0131lar\u0131 da dikkate almazsa, o zaman tasfiye, d\u0131\u015flanma, hapis gibi cezaland\u0131rma bi\u00e7imleri g\u00fcndeme gelir. T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin son y\u0131llara kadar \u00e7ok iyi i\u015flemesi bu sayedeydi.<\/p>\n
T\u00fcrkl\u00fck deyince h\u00e2kim etnik grubu mu kastediyorsunuz?<\/p>\n
Hay\u0131r, kast\u0131m T\u00fcrk bir anne-babaya do\u011fmak veya anadilinin T\u00fcrk\u00e7e olmas\u0131 de\u011fil. T\u00fcrkl\u00fck belli bir iktidar hiyerar\u015fisi i\u00e7inde egemen etnik gruba ait olarak veya ona asimile olma r\u0131zas\u0131 g\u00f6stererek T\u00fcrk gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi, konu\u015fmay\u0131, yapmay\u0131, eylemeyi, duygulanmay\u0131 veya duygulanmamay\u0131, eylememeyi, yapmamay\u0131 \u00f6\u011frenmektir. T\u00fcrkl\u00fckten bir etnisiteyi veya vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131yorum.<\/p>\n
Devlet de T\u00fcrkl\u00fckten kast\u0131n\u0131n \u201ckendini T\u00fcrk gibi hissedenler\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylemiyor mu?<\/p>\n
Evet, devlet de bunu s\u00f6yl\u00fcyor ama M\u00fcsl\u00fcman olmayanlara de\u011fil. M\u00fcsl\u00fcman olmayanlar asla ve asla ger\u00e7ek T\u00fcrk olamazlar ve olamam\u0131\u015flard\u0131r da. T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn birinci \u015fart\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131kt\u0131r ve o do\u011fu\u015ftan gelir. Sonradan M\u00fcsl\u00fcman olsan\u0131z bile, devlet buna hep dikkat eder. T\u00fcrkl\u00fck ise do\u011fu\u015ftan gelmek zorunda de\u011fildir. T\u00fcrkl\u00fck, her M\u00fcsl\u00fcman\u0131n belli eylem, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve duygu hatlar\u0131n\u0131 izleyerek sonradan oldu\u011fu bir psiko-sosyal olu\u015fumdur.<\/p>\n
M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k sonradan edinilen bir inan\u00e7, T\u00fcrkl\u00fck ise kan ba\u011f\u0131yla ge\u00e7en bir kimlik oldu\u011funa g\u00f6re tersi olmas\u0131 gerekmez mi?<\/p>\n
Kitapta M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi kavramsalla\u015ft\u0131rmas\u0131yla bunu tarihsel ba\u011flamda anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi, 1876\u2019dan itibaren Abd\u00fclhamit\u2019le ba\u015flayan ve 1908-1912 aras\u0131 J\u00f6n T\u00fcrk kesintisini saymazsak, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n sonuna kadar y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kalan bir s\u00f6zle\u015fmedir. Bu s\u00f6zle\u015fme g\u00f6\u00e7men ve Anadolu\u2019nun yerlisi olan M\u00fcsl\u00fcmanlarla devletin aras\u0131nda, ortak duygu ve ortak \u00e7\u0131karlar etraf\u0131nda var\u0131lan mutabakatlar b\u00fct\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bunun yukar\u0131dan, devlet taraf\u0131ndan dayat\u0131lan de\u011fil, devlet, toplum ve farkl\u0131 s\u0131n\u0131fsal katmanlar\u0131n mutabakatlar b\u00fct\u00fcn\u00fc oldu\u011funu bilmek \u00e7ok \u00f6nemli.<\/p>\n
KURTULU\u015e SAVA\u015eI\u2019NIN TEMEL SLOGANI \u0130SLAM\u2019DIR<\/p>\n
Bu, Jean-Jacques Rousseau\u2019nun \u201ctoplum s\u00f6zle\u015fmesi\u201dyle ayn\u0131 \u015fey mi?<\/p>\n
Ayn\u0131 \u015fey de\u011fil ama \u015f\u00f6yle benzerlikleri var: 1870\u2019lerden 1922\u2019ye kadar neredeyse \u201cherkesin herkesi \u00f6ld\u00fcrebilece\u011fi\u201d total bir g\u00fcvenliksizlik ortam\u0131 var. Bu g\u00fcvenliksizlik ortam\u0131nda milyonlarca insan \u00f6l\u00fcyor, \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyor, topra\u011f\u0131ndan s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. B\u00f6yle bir ortamda M\u00fcsl\u00fcmanlar kendi aralar\u0131nda belli bir mutabakata vararak Ermeniler ba\u015fta olmak \u00fczere gayrim\u00fcslimlere etnik temizlik yap\u0131yor. Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019ndan hemen sonra da m\u00fcbadeleyle Rumlar \u00fclkeden at\u0131l\u0131yor. M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin birinci \u015fart\u0131, bu \u00fclkede g\u00fcvenli ve imtiyazl\u0131 ya\u015fayabilmek i\u00e7in M\u00fcsl\u00fcman olmaksa, ikinci \u015fart\u0131 da gayrim\u00fcslimlere yap\u0131lanlar hakk\u0131nda do\u011fruyu s\u00f6ylememek, onlarla duyguda\u015fl\u0131k kurmamak, onlar lehine siyaset yapmamakt\u0131r. Bu iki temel maddeye riayet edenler, reel ve potansiyel imtiyazlardan yararlanabilir. M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin yatayl\u0131\u011f\u0131 hem Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 anlamak hem de ondan sonraki y\u00fczy\u0131ll\u0131k sessizli\u011fi anlamak i\u00e7in \u00f6nemli. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131 sadece devletin yukar\u0131dan dayatt\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, toplumun \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn aktif veya pasif olarak kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir etnik temizliktir. Dolay\u0131s\u0131yla soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131 sessizlik, ilgisizlik ve ink\u00e2r\u0131 anlamak i\u00e7in sadece devletin resm\u00ee ideolojisine veya kurumlar\u0131na bakmak yetmez. \u00d6te yandan M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin yatayl\u0131\u011f\u0131n\u0131 esas olarak Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019nda anl\u0131yoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ayn\u0131 zamanda bir devletsizlik d\u00f6nemidir. Osmanl\u0131 devletinin \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc, art\u0131k M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 koruyamad\u0131\u011f\u0131 ve Anadolu\u2019da Ermeni ve Yunan devletlerinin kurulma ihtimalinin oldu\u011fu bu d\u00f6nemde, M\u00fcsl\u00fcmanlar kendilerini korumak i\u00e7in yerel kongreler toplamaya ba\u015fl\u0131yor. Mustafa Kemal de \u00e7e\u015fitli s\u00f6zler, tavizler vererek, pazarl\u0131klar yaparak bu yerel kongreleri ulusal, daha do\u011frusu milli bir kongre etraf\u0131nda birle\u015ftiriyor. Bunun \u00fczerinden de Millet Meclisi\u2019ni kuruyor. Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n temel slogan\u0131 \u0130slamd\u0131r, M\u00fcsl\u00fcman karde\u015fli\u011fidir. M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin yatayl\u0131\u011f\u0131 ve m\u00fczakerecili\u011fi sayesinde, ortak irade g\u00f6sterebilen bir M\u00fcsl\u00fcman milleti ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. O M\u00fcsl\u00fcman milletinin temsilcileri de yeni bir devlet kuruyorlar. 1921 Anayasas\u0131\u2019nda bu nitelik a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015funu ve h\u00e2l\u00e2 ve h\u00e2l\u00e2 sahip oldu\u011fu b\u00fcy\u00fck me\u015fruiyeti anlamak i\u00e7in hem Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesinde milyonlarca M\u00fcsl\u00fcman\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ortak duygulara hem de M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin yatayl\u0131\u011f\u0131na bakmak laz\u0131m.<\/p>\n
M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ortak duygusu ne?<\/p>\n
Tarihsel olarak olu\u015fmu\u015f korku, g\u00fcvenlik ihtiyac\u0131 ve gayrim\u00fcslimlere y\u00f6nelik giderek yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f bir nefret ve h\u0131n\u00e7.<\/p>\n
MUSTAFA KEMAL M\u00dcSL\u00dcMANLIK S\u00d6ZLE\u015eMES\u0130N\u0130 KALDIRMADI, DARALTTI<\/p>\n
M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nde K\u00fcrtlerin yeri nedir?<\/p>\n
Bu, ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi din etraf\u0131nda \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, etnisiteler \u00fcst\u00fc bir s\u00f6zle\u015fme. M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nden \u0130slamc\u0131l\u0131\u011f\u0131 anlamamal\u0131y\u0131z, \u00e7\u00fcnk\u00fc ama\u00e7 bir \u0130slam devleti kurmak de\u011fil. Osmanl\u0131\u2019n\u0131n h\u0131zla k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve Hristiyan g\u00fc\u00e7lerin Osmanl\u0131 aleyhine b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc son y\u00fczy\u0131l\u0131nda Balkanlar ve Kafkaslardan milyonlarca M\u00fcsl\u00fcman Anadolu\u2019ya ak\u0131yor. Bir\u00e7o\u011fu da katliamlarda veya g\u00f6\u00e7 yollar\u0131nda \u00f6l\u00fcyor. Bunun haf\u0131zas\u0131 bug\u00fcn bile \u00e7ok \u00f6nemlidir. Nitekim g\u00f6\u00e7men M\u00fcsl\u00fcmanlarda T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011finin \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar art\u0131k son vatanlar\u0131na gelmi\u015flerdi. Anadolu da gitseydi ellerinden, ba\u015fka gidecekleri yer olmayacakt\u0131. Benzer bir korkuyu Anadolu\u2019daki yerli halklar i\u00e7inde en fazla K\u00fcrtler ya\u015fad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc 1870\u2019lerden sonra, bulunduklar\u0131 topraklar\u0131n Ermenistan olmas\u0131 ihtimali vard\u0131. Bu korkular\u0131 anlamak, sonraki M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin, Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n, yeni kurulan T\u00fcrkiye devletinin ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli.<\/p>\n
M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi \u00fczerinden bir devlet kurulmu\u015fken neden daha sonra bir de T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ne ihtiya\u00e7 duyuluyor?<\/p>\n
1924 Anayasas\u0131\u2019na T\u00fcrkl\u00fck giriyor. Mustafa Kemal ve \u00e7evresinin ayaklar\u0131 Lozan Anla\u015fmas\u0131\u2019ndan sonra yere daha sa\u011flam bas\u0131yor ama M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ni kald\u0131rm\u0131yor, onu daralt\u0131yorlar. Bu \u00fclkede g\u00fcvenli ve imtiyazl\u0131 ya\u015famak i\u00e7in sadece M\u00fcsl\u00fcman olmak yetmez, ayn\u0131 zamanda T\u00fcrk de olmak gerekiyor. Bu, T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin ilk maddesidir. M\u00fcsl\u00fcmanlara, \u201cT\u00fcrkl\u00fck kap\u0131s\u0131 hepinize a\u00e7\u0131k ve hepinizin T\u00fcrk olmas\u0131n\u0131 bekliyoruz\u201d deniyor. \u0130kinci madde, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nden aynen devral\u0131n\u0131yor: Yani gayrim\u00fcslimlere yap\u0131lanlar hakk\u0131nda do\u011fruyu s\u00f6ylemek, onlarla duyguda\u015fl\u0131k kurmak, lehlerine siyaset yapmak kesinlikle yasakt\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc madde ise, \u00f6zellikle 1925 \u015eeyh Said \u0130syan\u0131\u2019yla birlikte T\u00fcrkle\u015fmeye direnen M\u00fcsl\u00fcmanlara, \u00f6zellikle de K\u00fcrtlere yap\u0131lanlar hakk\u0131nda do\u011fruyu s\u00f6ylemek, onlar lehine siyaset yapmak, haklar\u0131nda devletten ba\u011f\u0131ms\u0131z bilimsel ara\u015ft\u0131rma yapmak t\u00fcm\u00fcyle yasakt\u0131r. Bu s\u00f6zle\u015fme 1924\u2019ten itibaren y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giriyor. M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin i\u00e7inden do\u011fan bu T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi, bence T\u00fcrkiye\u2019nin yaz\u0131l\u0131 olmayan ama esas anayasas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu s\u00f6zle\u015fme yaz\u0131l\u0131 bir metin de\u011fil ama nas\u0131l tesis edilip uygulamaya konuyor?<\/p>\n
M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi yaz\u0131l\u0131 de\u011fil ama illa yaz\u0131l\u0131 kaynak isteniyorsa, \u00f6rne\u011fin Sivas ve Erzurum Kongresi\u2019nin beyannamelerine veya 1921 Anayasas\u0131\u2019na bak\u0131labilir. T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi, ilk ba\u015fta devletin ailenin i\u00e7ine kadar girmesiyle birlikte baba ve annenin, sonra da okul, cami ve ordunun verdi\u011fi e\u011fitimle \u00f6\u011fretilir. \u00d6te yandan insanlar zaten iktidar sisteminin ne istedi\u011fini ve iktidar hiyerar\u015fisini hemen sezer ve toplumsalla\u015fma i\u00e7inde de bunu i\u00e7selle\u015ftirirler. Siyasette, ekonomide, akademide, yarg\u0131da bir yere gelmek i\u00e7in belli bir eylem, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve duygu hatt\u0131n\u0131 takip etmesi gerekti\u011fini ki\u015filer bilir ve bu, ki\u015finin karakteri haline gelir. Yani bu yapay de\u011fildir, aksi halde toplum b\u00fcy\u00fck bir tiyatroya benzerdi.<\/p>\n
K\u00dcRTLER\u0130N \u00d6NEML\u0130 B\u0130R B\u00d6L\u00dcM\u00dc T\u00dcM\u00dcYLE T\u00dcRKLE\u015eT\u0130<\/p>\n
Peki K\u00fcrtler neden bu s\u00f6zle\u015fmeye uymad\u0131?<\/p>\n
Uymad\u0131 diyemeyiz. K\u00fcrtlerin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc t\u00fcm\u00fcyle T\u00fcrkle\u015fti ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 T\u00fcrk olarak yeti\u015ftirdi. Fakat \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ne uymad\u0131, uyamad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu s\u00f6zle\u015fmeye dahil olmak i\u00e7in de belli \u201ckabiliyetler\u201d gerekiyor. Sadece T\u00fcrk gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmek yetmez, ayn\u0131 zamanda bunu ifade edebilece\u011fin belli k\u00fclt\u00fcrel ara\u00e7lar\u0131n\u0131n olmas\u0131 laz\u0131m. Mesela aksans\u0131z T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmak gibi\u2026 K\u00fcrtlerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 ise bilin\u00e7li olarak T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ne direndi. Bunun alt\u0131nda K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011finin 1920\u2019lerden itibaren g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n, K\u00fcrtlerin otokton bir halk olmas\u0131n\u0131n, ya\u015fad\u0131klar\u0131 co\u011frafyan\u0131n ve K\u00fcrdistan\u2019\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de olumlu etkileri var.<\/p>\n
K\u00fcrdistan\u2019\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ne dahil olmamaya ne t\u00fcr olumlu etkileri var?<\/p>\n
K\u00fcrdistan\u2019\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fc K\u00fcrtler a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir engel ama bir yandan da o b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fck bir \u00fclkedeki zorlu\u011fun ba\u015fka bir \u00fclkede telafi edilmesini sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n
\u0130ran\u2019da Farsl\u0131k veya Irak\u2019ta Arapl\u0131k s\u00f6zle\u015fmeleri yok mu? Bu milliyet\u00e7i s\u00f6zle\u015fme T\u00fcrklere mi \u00f6zg\u00fc?<\/p>\n
Elbette T\u00fcrklere \u00f6zg\u00fc de\u011fil. Ben zaten T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi kavramsalla\u015ft\u0131rmas\u0131na feminist \u00e7al\u0131\u015fmalara \u00f6nemli etkisi olan Carole Pateman\u2019\u0131n Cinsel S\u00f6zle\u015fme ve beyazl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na b\u00fcy\u00fck katk\u0131 yapm\u0131\u015f olan Charles Mills\u2019in Irksal S\u00f6zle\u015fme kitaplar\u0131 \u00fczerinden vard\u0131m. Dolay\u0131s\u0131yla s\u00f6zle\u015fme metaforu potansiyel olarak her \u00fclkenin tarihine uyarlanabilir. Ama uyarlanmayabilir de. S\u00f6zle\u015fmenin kullan\u0131\u015fl\u0131 bir kavramsal ara\u00e7 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in o spesifik \u00fclkenin tarihine bakmak gerekir. T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ndeki T\u00fcrkl\u00fckten kast\u0131m da T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn belli bir etnik \u00f6zelli\u011fi de\u011fil, belli bir iktidar yap\u0131s\u0131 ve hiyerar\u015fisinin g\u00fc\u00e7l\u00fc olan grupta yaratt\u0131\u011f\u0131 psikolojik \u00f6zellikler, maddi olanak ve imtiyazlar.<\/p>\n
SAYISIZ T\u00dcRK, T\u00dcRKL\u00dcKTEN \u00c7IKARAK K\u00dcRTLERE DESTEK VERD\u0130<\/p>\n
Bu imtiyazlar\u0131, dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesini reddeden T\u00fcrklerin, s\u00f6zle\u015fmenin d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olan gruplarla birlikte hareket etmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil mi?<\/p>\n
T\u00fcrkl\u00fck de\u011fi\u015fen bir \u015fey ve bu de\u011fi\u015fim de 1960\u2019lardan itibaren en fazla sosyalist, Marksist, sek\u00fcler T\u00fcrklerde ger\u00e7ekle\u015fti. Bu y\u0131llardan itibaren halka halka yay\u0131lan bir de\u011fi\u015fim var. Say\u0131s\u0131z T\u00fcrk, kendilerinin d\u00f6n\u00fc\u015fmesine izin vererek, belli anlamlarda T\u00fcrkl\u00fckten \u00e7\u0131karak, belli imtiyazlardan kopmay\u0131 g\u00f6ze alarak K\u00fcrtlere destek verdi. Baz\u0131s\u0131 onlarca y\u0131l hapis yatt\u0131, baz\u0131lar\u0131 sakat kald\u0131, \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc, i\u015fsiz ve yoksul hayatlar ya\u015fad\u0131. B\u00fct\u00fcn bu tabloya bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman HDP\u2019ye bir T\u00fcrk\u2019\u00fcn ba\u015fkan olamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek, ki\u015finin T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc do\u011fu\u015ftan getirdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz anlam\u0131na gelir. Oysa ba\u015fta da s\u00f6yledim, T\u00fcrkl\u00fck sonradan edinilir, do\u011fu\u015ftan de\u011fil. Bir HDP\u2019liye \u201csen T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcnden kopamam\u0131\u015fs\u0131n, bir T\u00fcrk milliyet\u00e7isi gibi tepki verebiliyorsun, ger\u00e7ek bir sosyalist de\u011filsin, K\u00fcrtleri hor g\u00f6r\u00fcyorsun, o y\u00fczden ba\u015fkan aday\u0131 olamazs\u0131n\u201d denilebilir. Fakat Hasip Kaplan\u2019\u0131n s\u00f6z konusu ifadeyi bu \u00e7er\u00e7evede kullanmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. Ama ba\u015fta da s\u00f6yledi\u011fim gibi bence Kaplan\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k de\u011fildir.<\/p>\n
Kitaptan devam edelim. \u015e\u00f6yle diyorsunuz: \u201cErmenilik ve K\u00fcrtl\u00fck s\u00fcrekli as\u0327ag\u0306\u0131lan\u0131rken ve as\u0327ag\u0306\u0131lama hi\u00e7bir cezayla kars\u0327\u0131las\u0327mazken, T\u00fcrkl\u00fcg\u0306\u00fc as\u0327ag\u0306\u0131lamak her zaman en b\u00fcy\u00fck su\u00e7lardan biri olmus\u0327 ve asla cezas\u0131z b\u0131rak\u0131lmam\u0131s\u0327t\u0131r.\u201d<\/p>\n
Kamusal ortamda T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc a\u015fa\u011f\u0131laman\u0131n b\u00fcy\u00fck bedeli vard\u0131r. Dayak yiyebilir, hapse at\u0131labilir, i\u015finizi kaybedebilir ve hatta \u00f6ld\u00fcr\u00fclebilirsiniz. O y\u00fczden her akl\u0131na gelen \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k yapamaz. Fakat K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fc ve Ermenili\u011fi a\u015fa\u011f\u0131laman\u0131n hi\u00e7bir bedeli yoktur. Dolay\u0131s\u0131yla \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n iktidarla birlikte geldi\u011fini g\u00f6steren bir \u00f6rnek de budur. Ayr\u0131ca dikkat edin, K\u00fcrtlerde, Ermenilerde veya Amerika\u2019da Siyahlarda Hasip Kaplan\u2019a atfedilen t\u00fcrden bir \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, onun \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k oldu\u011funu kabul etsek bile, \u00e7ok nadir g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. \u0130stisnaidir.<\/p>\n
\u0130NSANLARI A\u015eA\u011eILAYARAK E\u011e\u0130T\u0130LMEM\u0130\u015e K\u0130\u015e\u0130LER\u0130N IRK\u00c7I OLMASI ZOR<\/p>\n
Neden?<\/p>\n
Bir kere yasakt\u0131r ve bedeli vard\u0131r. \u0130kincisi de \u0131rk\u00e7\u0131 olmak kolay bir \u015fey de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0131rk\u00e7\u0131 olmak, iktidar yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde sosyalle\u015fmekle, o iktidar\u0131 i\u00e7selle\u015ftirmekle; iktidar taraf\u0131ndan kirletilmekle, iktidar\u0131n ki\u015finin i\u00e7indeki potansiyel k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc d\u0131\u015far\u0131ya \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131yla ve bu k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc cezas\u0131z b\u0131rakmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn oluyor. \u0130ktidars\u0131z insan ise iktidar\u0131n getirdi\u011fi \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k kirlenmesine maruz kalm\u0131yor. \u0130nsanlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131layarak, k\u00f6t\u00fcleyerek, kendini s\u00fcrekli \u00fcst\u00fcn g\u00f6rerek e\u011fitilmemi\u015f, sosyalle\u015fmemi\u015f ki\u015filerin \u0131rk\u00e7\u0131 olmas\u0131 \u00e7ok zor. \u0130ktidar nas\u0131l kirletiyorsa, iktidars\u0131zl\u0131k da o kadar \u201ctemiz\u201d tutuyor. Sosyalizm, insanlar\u0131 iktidars\u0131z bir bi\u00e7imde g\u00fc\u00e7lendirmeyi hedeflerken, tam da bunu ama\u00e7l\u0131yor asl\u0131nda.<\/p>\n
T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin d\u0131\u015f\u0131nda kalan ezilenler, buna kar\u015f\u0131 nas\u0131l bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015f\u0131yor?<\/p>\n
T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi d\u0131\u015f\u0131nda olan gayrim\u00fcslimler veya K\u00fcrtler, s\u00f6zle\u015fmenin her zaman bilincindeler. Ama T\u00fcrkler \u00e7o\u011funlukla bunun bilincinde de\u011filler. S\u00f6zle\u015fmeye direnmedi\u011finiz zaman, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da hissetmezsiniz. T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn getirdi\u011fi \u00f6nemli bir imtiyaz, T\u00fcrk olmayanlarla ilgili bilgilenmeme, duygulanmama g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Haklar\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey bilmeden, duygulanmadan b\u00fct\u00fcn hayat\u0131n\u0131z\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 ve mutlu bir \u015fekilde s\u00fcrd\u00fcrebilir ve benlik de\u011ferinizle, yani \u00f6z-imaj\u0131n\u0131zla ilgili \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015fmeyebilirsiniz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu bilgisizlik ve duygusuzlu\u011fun bir bedeli yoktur, hatta faydas\u0131 vard\u0131r. Fakat K\u00fcrtler ve Ermeniler, T\u00fcrklerin ne hissedece\u011fini, nerede nas\u0131l davranaca\u011f\u0131n\u0131 bilmek ve hassasiyetlerini s\u00fcrekli g\u00f6zetmek zorundad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu hayatta veya ayakta kalma, \u00f6ld\u00fcr\u00fclmeme, dayak yememe, i\u015ften at\u0131lmama, evine ekmek g\u00f6t\u00fcrebilme meselesidir.<\/p>\n
K\u00dcRTLER VE ERMEN\u0130LER HER G\u00dcN T\u00dcRKL\u00dc\u011eE G\u0130R\u0130\u015e-\u00c7IKI\u015e YAPIYOR<\/p>\n
O y\u00fczden baz\u0131 K\u00fcrtler \u00e7ocuklar\u0131na K\u00fcrt\u00e7eden \u00f6nce T\u00fcrk\u00e7e \u00f6\u011fretiyor?<\/p>\n
Elbette. Ermeni, Rum, Yahudi, Alevi, K\u00fcrt anneler \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 soka\u011fa g\u00f6nderirken hep \u201caman \u015funu yapma, \u015funu deme\u201d diye uyar\u0131rlar. Kitapta da aktard\u0131\u011f\u0131m gibi, bir Rum diyor ki, \u201clokantada \u00f6n\u00fcme so\u011fuk \u00e7orba gelirse asla geri g\u00f6ndermem, gereksiz hi\u00e7bir sorun \u00e7\u0131karmam\u201d. Ayr\u0131ca ki\u015finin kendisini gizlemesine korku duygusu kadar utan\u00e7 duygusu da yol a\u00e7abilir. \u00d6rne\u011fin bir K\u00fcrt, dolmu\u015fta, aksanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esinden utand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u201cinecek var\u201d diyemeyip inmek i\u00e7in ba\u015fkas\u0131n\u0131n inmesini bekliyor\u2026 Bu t\u00fcr tekil \u00f6rneklerin arkas\u0131nda yatan y\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k tarihselli\u011fi ve kurumsall\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rmek gerekir. K\u00fcrtler ve Ermeniler, T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn hakim oldu\u011fu kamusal ortamlara girdiklerinde kimliklerini m\u00fcmk\u00fcn mertebe gizlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Ermeni, hac\u0131n\u0131 k\u0131yafetinin i\u00e7ine sokuyor. K\u00fcrt, konu\u015ftu\u011funda K\u00fcrt oldu\u011funun anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fi i\u00e7in belli yerlerde hi\u00e7 konu\u015fmuyor veya T\u00fcrk gibi konu\u015fuyor. Fakat \u00f6zel alana d\u00f6n\u00fcl\u00fcnce ha\u00e7lar d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor, k\u0131yafetler de\u011fi\u015fiyor, K\u00fcrt\u00e7e geri d\u00f6n\u00fcyor, d\u00fc\u015f\u00fcnceler, duygular ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Her g\u00fcn T\u00fcrkl\u00fc\u011fe, s\u00f6zle\u015fmeye giri\u015f-\u00e7\u0131k\u0131\u015f yap\u0131yorlar. Bu, her g\u00fcn g\u00fcndelik hayatta kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z milyonlarca insan\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey. Fakat T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi i\u00e7inde olan T\u00fcrkler bunu \u00e7o\u011fu zaman fark etmez bile.<\/p>\n
Bu \u00fclkede K\u00fcrtlerin cumhurba\u015fkan\u0131 bile oldu\u011fu s\u0131kl\u0131kla ifade edilir\u2026<\/p>\n
Bu, T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn yap\u0131sal niteli\u011fini buland\u0131ran, dolay\u0131s\u0131yla bunu s\u00fcrd\u00fcrme ama\u00e7l\u0131 bir T\u00fcrkl\u00fck s\u00f6ylemidir. Bir K\u00fcrt, K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korudu\u011fu, kendini sevdirmeye veya be\u011fendirmeye \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece kap\u0131c\u0131 dahi olamaz. Ama K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczden vazge\u00e7ti\u011finiz zaman her yere gelebilirsiniz. T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi bu konuda samimidir.<\/p>\n
Sol hareketler y\u0131llarca T\u00fcrk ve K\u00fcrt i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n birle\u015fememesinden yak\u0131nd\u0131. Bunu nas\u0131l izah ediyorsunuz?<\/p>\n
T\u00fcrk i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, K\u00fcrt i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na k\u0131yasla, reel anlamda maddi olarak daha avantajl\u0131d\u0131r ve potansiyel olarak da \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n gelece\u011fi i\u00e7in daha umutlu olabilir. Ama ayn\u0131 zamanda psikolojik olarak da daha imtiyazl\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc kendisini \u00fcst\u00fcn hissediyor, gururlan\u0131yor. Bu, \u00f6zellikle yoksullar i\u00e7in az\u0131msanacak bir \u015fey de\u011fil. O y\u00fczden T\u00fcrk bayra\u011f\u0131n\u0131 \u201cAudi\u201d veya \u201cMercedes\u201dlerde de\u011fil, hep \u201c\u015eahin\u201dlerde, \u201cDo\u011fan\u201dlarda g\u00f6r\u00fcyoruz. T\u00fcrkl\u00fck, maddi yoksullu\u011fu telafi edici bir duygusal haz veriyor. Elbette T\u00fcrk ve K\u00fcrt veya Siyah ile Beyaz i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131 illa ayr\u0131\u015fmak zorunda de\u011fildi. Bu ayr\u0131\u015fma i\u00e7in egemenler, hakim gruplar b\u00fcy\u00fck \u00e7aba sarfettiler. Irk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n, T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn bir fonksiyonu da budur. Kapitalizm, d\u00fcnyan\u0131n her yerinde, do\u011fu\u015fundan bug\u00fcne kadar etnik ve \u0131rksal b\u00f6l\u00fcnmeleri hep te\u015fvik etti ve bunlardan hep faydaland\u0131. \u00d6rne\u011fin 1960\u2019l\u0131, 70\u2019li y\u0131llarda T\u00fcrk ve K\u00fcrt i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131 bu noktada de\u011fildi. Trabzon\u2019da, Erzurum\u2019da, Konya\u2019da bile sol hareketler \u00e7ok say\u0131da insan dev\u015firiyorlard\u0131. Fakat devlet, burjuvazi ve T\u00fcrk sa\u011f\u0131 bunu de\u011fi\u015ftirmek, sendikal solu, sosyalist hareketleri, gen\u00e7lik hareketlerini ezmek i\u00e7in ellerinden geleni yapt\u0131lar. Anti-kom\u00fcnizmi hep daha da fazla yaymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bunlar yetmeyince darbeler yapt\u0131lar. As\u0131l \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc darbeyi de 1980\u2019den sonra vurdular. 1980\u2019lerden sonra solun \u015fiddetle bast\u0131r\u0131lmas\u0131na toplumu, ekonomiyi ve siyaseti daha da sa\u011fc\u0131la\u015ft\u0131ran neo-liberalizm e\u015flik etti.<\/p>\n
T\u00dcRKL\u00dcK S\u00d6ZLE\u015eMES\u0130 KEMAL\u0130ZM\u0130, \u0130SLAMCILI\u011eI VE HATTA SOSYAL\u0130ZM\u0130 \u015eEK\u0130LLEND\u0130RD\u0130<\/p>\n
Kitab\u0131n\u0131z\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne neden \u201cevrenselci\u201d entelekt\u00fcellere dair ele\u015ftirileriniz yans\u0131yor?<\/p>\n
Bir kere bu \u00e7al\u0131\u015fma bir taraf\u0131yla \u201cT\u00fcrklerin en iyilerine\u201d y\u00f6neltilmi\u015f bir ele\u015ftiri ve bir analizdir. Evrenselcilerden kast\u0131m etnisiteler-\u00fcst\u00fc bir yolda\u015fl\u0131k, dayan\u0131\u015fma, e\u015fitlik, insanl\u0131k aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde olanlar. \u00d6rne\u011fin sosyalizmden s\u0131n\u0131fsal, etnik, cinsel, \u0131rksal, hatta t\u00fcrsel b\u00fct\u00fcn hiyerar\u015fileri y\u0131kmay\u0131 ama\u00e7layan total bir e\u015fitlik ideolojisini anl\u0131yoruz. Benim ele\u015ftirdi\u011fim bu evrenselcili\u011fin kendisi de\u011fil, bu evrenselcili\u011fi bir ka\u00e7\u0131\u015f mekanizmas\u0131 olarak kullananlard\u0131r. Evrenselcili\u011fin jargonunu, fikir d\u00fcnyas\u0131n\u0131n baz\u0131 kavramlar\u0131n\u0131 al\u0131p \u00f6rne\u011fin K\u00fcrtleri feodal, gerici, s\u0131n\u0131f siyaseti de\u011fil kimlik siyaseti yapmakla yaftalayanlar\u0131; kar\u015f\u0131s\u0131ndakinin K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc veya Ermenili\u011fini g\u00f6rmeye y\u00f6nelik m\u00fcthi\u015f bir radar geli\u015ftirirken kendi T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131l\u0131p somut evrenselcili\u011fin gerektirdi\u011fi m\u00fccadeleden, onun bedellerinden ka\u00e7anlar\u0131 ele\u015ftiriyorum. Buna, kendince bir evrenselcili\u011fi olan \u0130slamc\u0131l\u0131k da d\u00e2hil. K\u00fcrt meselesinde risk alm\u0131\u015f bir T\u00fcrk \u0130slamc\u0131 bulmak neredeyse imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. K\u00fcrtler ve Ermeniler i\u00e7in risk alm\u0131\u015f T\u00fcrklerin ezici \u00e7o\u011funlu\u011funun sosyalistlerin aras\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir ger\u00e7ek ama bir s\u00fcr\u00fc sol hareketin, solcunun, hep sosyalist jargonu kullanarak K\u00fcrt ve Ermeni meselesinin \u00e7evresinden dola\u015ft\u0131\u011f\u0131, ayr\u0131ca bu meseleleri analiz edemedi\u011fi i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019yi analiz edemedi\u011fi de bir ger\u00e7ek. Ermeni ve K\u00fcrt meselesini do\u011fru analiz edemeyen sosyalist hareketlerin ba\u015far\u0131l\u0131 olma \u015fans\u0131 da bence \u00e7ok zay\u0131f.<\/p>\n
AKP-MHP ittifak\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k ve T\u00fcrkl\u00fck s\u00f6zle\u015fmelerinin yeni ittifak\u0131ndan s\u00f6z edebilir miyiz?<\/p>\n
AKP\u2019yi ele\u015ftiren baz\u0131 insanlar h\u00e2l\u00e2 \u201cderin devlet AKP\u2019yi ele ge\u00e7irdi\u201d, \u201cAKP ulusalc\u0131 oldu\u201d, \u201cAKP Kemalist oldu\u201d diyebiliyor. Oysa M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin ideolojiler \u00fcst\u00fc oldu\u011funu g\u00f6rmek laz\u0131m. M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi ve sonradan gelen T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi sadece Kemalizmi de\u011fil, \u0130slamc\u0131l\u0131\u011f\u0131, T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fini ve hatta sosyalizmi de \u015fekillendirdi. Dolay\u0131s\u0131yla Kemalizm ele\u015ftirisiyle anlayamayaca\u011f\u0131m\u0131z b\u00fcy\u00fck bir tablo var kar\u015f\u0131m\u0131zda. \u0130slamc\u0131lar Kemalistle\u015fti\u011fi i\u00e7in otoriterle\u015fmi\u015f de\u011filler, zaten otoriterdiler. Art\u0131k Kemalizm ele\u015ftirisinin \u00f6tesine ge\u00e7en bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel paradigmaya ihtiya\u00e7 var. Kemalizmin \u00f6tesine ge\u00e7en bir ele\u015ftiri yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman hem d\u00fc\u015f\u00fcnce hayat\u0131 zenginle\u015febilir, hem de \u015fu an i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z cehenneme bir daha d\u00fc\u015fmemenin yollar\u0131 bulunabilir. Bu toplum, bu ulus, bu devlet M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k ve T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmeleri \u00fczerinden olu\u015ftu ve Kemalizm bunun sadece bir par\u00e7as\u0131.<\/p>\n
T\u00dcRKL\u00dcK S\u00d6ZLE\u015eMES\u0130 2015\u2019TEN \u0130T\u0130BAREN TEKRAR KATILA\u015eTIRILDI<\/p>\n
Kitab\u0131n\u0131z\u0131n son b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u201cT\u00fcrkl\u00fck krizini\u201d analiz ediyorsunuz. Nedir T\u00fcrkl\u00fck krizi?<\/p>\n
T\u00fcrklerin g\u00f6rmeme, duymama, ilgilenmeme, duygulanmama g\u00fc\u00e7leri, ilk \u00f6nce K\u00fcrtler ve sonra da Ermeniler taraf\u0131ndan ellerinden al\u0131nd\u0131. Yani daha \u00f6nce g\u00fc\u00e7leri sayesinde g\u00f6rmediklerini, duymad\u0131klar\u0131n\u0131, bilmediklerini, g\u00fc\u00e7lerini kaybettikleri \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00f6rmeye, duymaya ve bilmeye ba\u015flad\u0131lar. Bu ilk etapta, 1960\u2019larda T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i Partisi\u2019nde ba\u015flad\u0131, 1970\u2019lerde radikal sol hareketlerde devam etti. 1980 ve 90\u2019larda ilk etapta \u015fiddetle ama esas olarak sivil siyasetle, k\u00fcreselle\u015fmeyle, \u00f6zel televizyonlar\u0131n yay\u0131na ba\u015flamas\u0131yla, Ermeniler a\u00e7\u0131s\u0131ndan Hrant Dink\u2019in ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla, K\u00fcrt siyasal hareketinin g\u00fc\u00e7lenmesiyle b\u00fct\u00fcn topluma yay\u0131ld\u0131. Ayr\u0131ca 2000\u2019li y\u0131llarda da AKP\u2019nin Kemalist devleti y\u0131kma amac\u0131yla ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 belli a\u00e7\u0131l\u0131mlar AKP\u2019nin beklemedi\u011fi ve istemedi\u011fi baz\u0131 sonu\u00e7lara yol a\u00e7t\u0131. K\u00fcrt, Ermeni a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131, bu meselelerin TV\u2019lerde sabahlara kadar konu\u015fulmas\u0131, akademik \u00e7al\u0131\u015fmalardaki patlama, K\u00fcrt hareketinin g\u00fc\u00e7lenmesi, Agos gazetesinin yay\u0131nlar\u0131, T\u00fcrklerin g\u00f6rmediklerini g\u00f6rmeye, duymad\u0131klar\u0131n\u0131 duymaya ba\u015flamas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Bu baz\u0131 T\u00fcrklerde reaksiyona sebep oldu, ulusalc\u0131l\u0131k b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Baz\u0131 gruplar i\u00e7lerine kapand\u0131, g\u00fc\u00e7s\u00fczle\u015ftiklerini hissedip \u00f6rne\u011fin sosyal medya hesaplar\u0131na T.C. ibareleri koymaya ba\u015flad\u0131lar. Fakat \u00e7o\u011funlu\u011fu solcu ve sek\u00fclerlerden olu\u015fan belli bir grup T\u00fcrk de d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131. 2000\u2019lerin ba\u015f\u0131ndaki ulusalc\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 2013\u2019te Gezi gibi sol, sivil, dayan\u0131\u015fmac\u0131, yatay, esnek bir siyaset bu ko\u015fullarda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. HDP de k\u0131smen bu dalga \u00fczerinden y\u00fckseldi ve daha da y\u00fckselecekti. HDP bence y\u00fczde 13\u2019le kalmay\u0131p birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde y\u00fczde 20\u2019lere y\u00fckselecekti. Bu y\u00fckseli\u015f sadece AKP ve MHP\u2019yi de\u011fil, CHP\u2019yi de yerinden edecekti. B\u00fcy\u00fck bir meydan okuma s\u00f6z konusuydu ve AKP ile MHP sava\u015f siyasetiyle bunun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ti ve T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi tekrar kat\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n
T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin kat\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lma d\u00f6nemlerindeki uygulamalar neler?<\/p>\n
S\u00f6zle\u015fmenin kat\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 tamamen cezas\u0131zl\u0131k d\u00f6nemidir. 1915\u2019te, 25\u2019te, 38\u2019de, 2015\u2019te, yani s\u00f6zle\u015fmeye direnenlerin cezaland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anlar T\u00fcrkler ve M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in cezas\u0131zl\u0131k anlar\u0131d\u0131r. Bar\u0131\u015f \u0130\u00e7in Akademisyenler\u2019in ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 tam da b\u00f6yle bir d\u00f6neme denk geldi. Gazetecilerin TOMA\u2019lar\u0131n i\u00e7inden habercilik yapt\u0131\u011f\u0131, CHP\u2019nin, yarg\u0131n\u0131n, herkesin sustu\u011fu bir ortamda binlerce akademisyen ortaya \u00e7\u0131k\u0131p devleti t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n \u00f6n\u00fcnde a\u011f\u0131r ifadelerle ele\u015ftirip Bar\u0131\u015f Bildisi\u2019ni a\u00e7\u0131klad\u0131. Akademisyenler, s\u00f6zle\u015fmenin tekrar kat\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihsel bir anda, s\u00f6zle\u015fmeye uymad\u0131klar\u0131 i\u00e7in bu kadar a\u011f\u0131r cezaland\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n
T\u00dcRKL\u00dc\u011e\u00dcN DI\u015eINA T\u00dcM\u00dcYLE \u00c7IKMI\u015e TEK \u0130NSAN OLARAK \u0130SMA\u0130L BE\u015e\u0130K\u00c7\u0130\u2019Y\u0130 G\u00d6RD\u00dcM<\/p>\n
Siz metne imza atarken b\u00f6yle bir cezaland\u0131rmayla kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 tahmin etmi\u015f miydiniz?<\/p>\n
Bu kadar a\u011f\u0131r olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmiyordum ama b\u00fcy\u00fck bir tepki gelece\u011fini \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm. \u00c7\u00fcnk\u00fc o tepki sadece Erdo\u011fan\u2019\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131yla olu\u015fmad\u0131, tarihsel bir sebebi vard\u0131. Daha g\u00fcncel bir ba\u015fka sebebi de AKP\u2019nin entelekt\u00fcel me\u015fruiyetini tamamen yitirmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. AKP\u2019ye en ufak destek veren bir entelekt\u00fcel, sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 an\u0131nda yitiriyor ve bu nedenle AKP a\u00e7\u0131s\u0131ndan da i\u015flevselli\u011fini kaybediyor. Sonu\u00e7 olarak AKP\u2019yi destekleyen ayd\u0131nlar sadece AKP\u2019yi destekleyen kesimlere hitap edebiliyor. O y\u00fczden akademisyenlerin, entelekt\u00fcellerin \u00e7\u0131k\u0131p Bar\u0131\u015f Bildirisi\u2019ni a\u00e7\u0131klamas\u0131 AKP taraf\u0131ndan ciddi bir tehdit olarak alg\u0131land\u0131.<\/p>\n
Neden?<\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc onlara kar\u015f\u0131 entelekt\u00fcel olarak m\u00fccadele edemezdi. O entelekt\u00fcel ara\u00e7lardan ve sayg\u0131nl\u0131ktan yoksundu. Bu nedenle tehdit etti, hakaret etti, i\u015ften att\u0131, hapse att\u0131.<\/p>\n
Kitab\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc \u0130smail Be\u015fik\u00e7i\u2019ye ay\u0131rm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z\u2026<\/p>\n
Be\u015fik\u00e7i, T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc ve T\u00fcrkl\u00fck S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ni analiz etmek i\u00e7in \u00e7ok iyi ama tersten bir \u00f6rnek. \u00c7evremde, tarif etti\u011fim \u015fekliyle T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn t\u00fcm\u00fcyle d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015f tek insan olarak \u0130smail Be\u015fik\u00e7i\u2019yi g\u00f6rd\u00fcm. Bunun bu kadar istisnai olmas\u0131, T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kman\u0131n ne kadar zor oldu\u011funu da g\u00f6steriyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc ortaya \u00e7\u0131karan belli bir yap\u0131sall\u0131k, tarihsellik, toplumsall\u0131k. Bu yap\u0131sall\u0131k, tarihsellik, toplumsall\u0131k de\u011fi\u015ftik\u00e7e T\u00fcrkl\u00fck de de\u011fi\u015fecektir. Nitekim de\u011fi\u015fiyor. BAK\u2019\u00e7\u0131lar bu de\u011fi\u015fimin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. 1960\u2019l\u0131 y\u0131llarda \u0130smail Be\u015fik\u00e7i akademide kelimenin ger\u00e7ek anlam\u0131yla tek ki\u015fiydi. Bug\u00fcn bildiriyi imzalayan veya \u00e7e\u015fitli sebeplerle imzalamayan ama benzer d\u00fc\u015f\u00fcnen binlerce akademisyen var. Bir ki\u015fiden binlerce ki\u015fiye, bu de\u011fi\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm sayesinde gelinebildi. Bunun de\u011ferinin ve \u00f6neminin bilinmesi laz\u0131m.<\/p>\n
\u0130rfan Aktan kimdir?<\/p>\n
Gazetecili\u011fe 2000 y\u0131l\u0131nda Bianet\u2019te ba\u015flad\u0131. S\u0131ras\u0131yla Express, BirG\u00fcn, Nokta, Yeni Akt\u00fcel, Newsweek T\u00fcrkiye, Birikim, Radikal ve birdirbir.org ile zete.com web sitelerinde muhabirlik, edit\u00f6rl\u00fck veya yazarl\u0131k yapt\u0131. Bir s\u00fcre \u0130MC TV Ankara Temsilcili\u011fi\u2019ni y\u00fcr\u00fctt\u00fc. “Naz\u00ea\/Bir G\u00f6\u00e7\u00fc\u015f \u00d6yk\u00fcs\u00fc” ile “Zehir ve Panzehir: K\u00fcrt Sorunu” isimli kitaplar\u0131n yazar\u0131. Halen Express, Al Monitor ve Duvar’da yaz\u0131yor.<\/p>\n
https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/yazarlar\/2018\/01\/12\/baris-unlu-kurtler-irkci-olamaz-cunku-irkcilik-bir-sistemdir\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bar\u0131\u015f \u00dcnl\u00fc: K\u00fcrtler \u0131rk\u00e7\u0131 olamaz \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k bir sistemdir – \u0130rfan Aktan iaktan@gazeteduvar.com.tr Cuma, 12 Ocak, 2018 Irk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n tarihsel, toplumsal ve kurumsal bir sistem oldu\u011funu s\u00f6yleyen ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Bar\u0131\u015f \u00dcnl\u00fc\u2019ye g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019de bir K\u00fcrt\u2019\u00fcn veya Ermeni\u2019nin \u0131rk\u00e7\u0131 olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k bir sistemdir. T\u00fcrkiye\u2019deki toplumsal, siyasal, iktisadi sistemin Abd\u00fclhamit d\u00f6neminde tesis edilen M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi ve …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[54,56],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2172"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2172"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2172\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2173,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2172\/revisions\/2173"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2172"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2172"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2172"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}