Hassas konulara neden de\u011finir insan – Sevan Ni\u015fanyan<\/p>\n
15 Ocak 2018 Pazartesi<\/p>\n
D\u00fcnk\u00fc yaz\u0131ya ba\u015flarken niyetim T\u00fcrk, Ermeni ve K\u00fcrt kolektif kimliklerinin ilk ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f \u00f6yk\u00fclerini k\u0131yaslamakt\u0131. Ba\u015fl\u0131k da kafamda haz\u0131rd\u0131, \u201cKim daha uza\u011fa i\u015fer\u201d. Sonra K\u00fcrt maddesi \u00e7ok uzad\u0131, \u00f6b\u00fcr ikisine vakit ve yer kalmad\u0131.<\/p>\n
Bilen biliyor, kimin ne kadar i\u015fedi\u011fi beni zerrece ilgilendirmiyor. Fakat kolektif kimliklerin olu\u015fma s\u00fcreci y\u0131llard\u0131r ilgimi \u00e7ekiyor. Esrarengiz y\u00f6nleri olan bir s\u00fcre\u00e7. Mitolojiden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemeyen, belki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemeyecek bir s\u00fcre\u00e7. Belki de \u201cresmi tarih\u201d dedi\u011fimiz kolektif oto-del\u00fczyon (topluca kendini kand\u0131rma) mekanizmas\u0131n\u0131n ana damar\u0131. Milletler yalan s\u00f6ylemeden asla \u201cbiz\u201d olam\u0131yorlar.<\/p>\n
Bu olgu tabii bizi \u201cmilletler yaland\u0131r, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda yok \u00f6yle \u015fey, bak elalem aya gitti\u201d neticesine getirmiyor. Aksine milletlerin olu\u015fum \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ilgin\u00e7 bir k\u00fclt\u00fcrel, felsefi, filolojik konu haline getiriyor.<\/p>\n
*<\/p>\n
Kavimlerin hi\u00e7 biri di\u011ferinden \u201cdaha eski\u201d de\u011fil, olamaz da. \u0130stedi\u011fin kadar geri git, kimliksiz ya da kavimsiz ya\u015fayan, kendine ait bir dili olmayan bir insan g\u00fcruhu bulamazs\u0131n. \u201cT\u00fcrk\u00e7e mi eski K\u00fcrt\u00e7e mi eski\u201d sorusu, ancak k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n ve akl\u0131 tarihe veya herhangi bir ciddi konuya ermeyenlerin sorabilece\u011fi bir soru. \u0130kisinin de k\u00f6k\u00fc Adem ile Havva\u2019ya \u2013 pardon, Afrika\u2019dan \u00e7\u0131kan ilk homo sapiens kabilelerine \u2013 gider. <\/p>\n
Ge\u00e7erli sorular \u015funlar. Bir, bu kavim\/dil ilk ne zaman kay\u0131tlara ge\u00e7mi\u015f? Ad\u0131 ne zaman an\u0131l\u0131r olmu\u015f? Ad\u0131 de\u011fi\u015fmi\u015fse nas\u0131l, ne zaman de\u011fi\u015fmi\u015f? Esasen bir filoloji (metin analizi) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r, ama dilbilimden, mitolojiden, arkeolojiden de beslenir. \u0130ki, ne zaman siyasi bir kimlik edinmi\u015f? Yani devlet\u00e7ilik oyununa girmi\u015f, ayn\u0131 dili konu\u015fan veya konu\u015fmayan a\u015firetleri yutma sevdas\u0131n\u0131 veya becerisini edinmi\u015f, egemenlik iddia etmeye ba\u015flam\u0131\u015f? Bu ikincisi \u00e7o\u011fu zaman yaz\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ge\u00e7i\u015fle e\u015f zamanl\u0131d\u0131r, ama her zaman \u00f6yle de\u011fildir. Yaz\u0131s\u0131z devlet zor, belki imkans\u0131z; ama yaz\u0131 illa senin yaz\u0131n olacak diye bir kanun yok, ba\u015fkas\u0131n\u0131n yaz\u0131s\u0131yla ve ba\u015fkas\u0131n\u0131n diliyle de devlet olunabilir. Bkz. T\u00fcrkler, Persler, ilk Ermeniler vb.<\/p>\n
K\u00fcrt dilinin k\u00f6keni hakk\u0131nda yeterli bilgim var. \u0130ndo-Aryan anadilinin ayr\u0131\u015fmas\u0131 genellikle M\u00d6 3. biny\u0131l sonu ile 2. biny\u0131l ba\u015f\u0131na tarihlenir. \u0130rani kavimlerin Mezopotamya s\u0131n\u0131rlar\u0131nda belirmesi M\u00d6 2. biny\u0131l sonlar\u0131 olmal\u0131. Kardukh ve Gordu\/Gordy boylar\u0131na ili\u015fkin Yunan kay\u0131tlar\u0131n\u0131 elbette biliyordum, Ksenofon\u2019u hatmedeli tam otuz sene olmu\u015f. Ama do\u011frusu bunlarla g\u00fcncel \u201cK\u00fcrt\u201d olgusu aras\u0131ndaki irtibat\u0131n zay\u0131f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm. Strabon\u2019daki K\u00fcrti (Kyrtioi) meselesi dikkatimi \u00e7ekmemi\u015fti. Biri uyar\u0131nca fark ettim, konunun tahmin etti\u011fimden daha \u00e7etrefil oldu\u011fu kan\u0131s\u0131na vard\u0131m. Sizinle de payla\u015ft\u0131m.<\/p>\n
K\u00fcrtlerin siyasi sahaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 10. yy dedim. O g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc de\u011fi\u015ftirmeye daha karar vermi\u015f de\u011filim, ama sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 itiraf edeyim. D\u00fcnk\u00fc yaz\u0131n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru belki yoruldu\u011fum i\u00e7in fazla vurgulamad\u0131\u011f\u0131m, ama ilgi \u00e7ekici bir tema var. Kardukh\u2019lar e\u011fer \u201cK\u00fcrt\u201d ise bunlar\u0131n yurdu avu\u00e7 kadar bir yer, \u015e\u0131rnak merkez ile G\u00fc\u00e7l\u00fckonak ve belki Eruh, o kadar. Ama onlar\u0131n ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Gordyen\u00ea \u00fclkesi Batman, Siirt, Hakkari ve belki \u0130ran\u2019da Salmas illerini kaplam\u0131\u015f; y\u00fczlerce y\u0131l az \u00e7ok b\u00fct\u00fcnl\u00fck arz eden bir siyasi birim olmu\u015f; zaman zaman Yunan kaynaklar\u0131nda basile\u00fas (\u201ckral\u201d) unvan\u0131yla an\u0131lan liderleri de olmu\u015f.<\/p>\n
Bu bir siyasi varl\u0131k m\u0131d\u0131r? \u00d6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bilmiyorum. Bir bilene sormak iyi olurdu, ama yaz\u0131k ki bilen yok. Bildi\u011fini s\u00f6yleyenlerin \u00e7o\u011fu har\u0131l har\u0131l mitoloji \u00fcretmekle me\u015fgul.<\/p>\n
*<\/p>\n
D\u00fcnk\u00fc yaz\u0131y\u0131 bitirip yay\u0131nlad\u0131ktan be\u015f dakika sonra akl\u0131ma bir h\u0131nz\u0131rl\u0131k geldi. Edit kutusunu a\u00e7t\u0131m, ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcn sonuna \u201cDemek ki K\u00fcrdistan T\u00fcrkiye\u2019den k\u0131rk y\u0131l daha eski\u201d c\u00fcmlesini ekledim. Maksat ne? Maksat e\u011flence olsun, tosunlar kudurup sa\u00e7malas\u0131n, biz de seyredip \u00e7ekirdek \u00e7\u0131tlayal\u0131m.<\/p>\n
Ortal\u0131k kar\u0131\u015ft\u0131rmak d\u0131\u015f\u0131nda anlam\u0131 olan bir c\u00fcmle mi? Bence \u00f6yle say\u0131l\u0131r. Demek ki, 12. yy\u2019da bir Ermeni vakan\u00fcvisi (Mateos titiz ve g\u00fcvenilir bir tarih\u00e7idir, T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmi\u015f ve TTK taraf\u0131ndan yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r), 11. yy\u2019da oralarda h\u00fck\u00fcm s\u00fcren Mervani hanedan\u0131n\u0131n egemenlik sahas\u0131n\u0131 \u201cK\u00fcrdistan\u201d diye adland\u0131r\u0131yormu\u015f, ya da vak\u0131f oldu\u011fu tarihi kay\u0131tlarda bu ibare kullan\u0131lm\u0131\u015f. \u0130mdi, Anadolu ve Mezopotamya\u2019da 1071\u2019den eski birtak\u0131m T\u00fcrk izleri oldu\u011funu elbette biliyorum. Ama \u00fclkenin herhangi bir yerinin T\u00fcrk egemenli\u011fine girmesi 1080 k\u00fcsurlard\u0131r; Turchia ad\u0131 ilk 13. yy ortalar\u0131nda \u0130talyanlar taraf\u0131ndan telaffuz edilir; T\u00fcrk\u00e7e metinlerde \u201cT\u00fcrkiye\u201d ad\u0131na bildi\u011fim kadar\u0131yla 1860\u2019lardan \u00f6nce rastlanmaz; resmen ve alenen \u201cT\u00fcrkiye\u201d ad\u0131n\u0131n benimsenmesi ise \u00f6nce 1915, sonra 1921\u2019dir. Demek ki neymi\u015f? K\u00fcrdistan T\u00fcrkiye\u2019den daha eskiymi\u015f. Var m\u0131 aksini s\u00f6yleyecek bir babayi\u011fit?<\/p>\n
Peki bundan ne sonu\u00e7 \u00e7\u0131kar? Memlekette \u201cK\u00fcrdistan\u201d ad\u0131n\u0131 yasaklamaya ya da yok saymaya kalk\u0131\u015fanlar\u0131n cahil oldu\u011fu sonucu \u00e7\u0131kar. Ba\u015fkaca da \u00f6nemli bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kmaz. Yani vaktiyle birileri oraya K\u00fcrdistan dermi\u015f diye bug\u00fcn de K\u00fcrdistan olmal\u0131 m\u0131ym\u0131\u015f, olmamal\u0131 m\u0131ym\u0131\u015f, bunlar komple t\u0131ra\u015f. Kimse kimseye Orta\u00e7a\u011fda bir Ermeni papaz \u00f6yle yazd\u0131 diye memleket vermiyor bu devirde.<\/p>\n
*<\/p>\n
K\u00fcrt ve Ermeni meseleleri san\u0131r\u0131m \u201c\u00e7a\u011fda\u015f\u201d T\u00fcrk insan\u0131n\u0131n zihninde alabildi\u011fince unutulmas\u0131 istenen tabu kavramlar. \u201cT\u00fcrk\u201d ulusal kimli\u011finin k\u00f6kenleri de, ister istemez bunlarla alakal\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, tabunun da tabusu bir konu. Bunlara dokundu\u011fun zaman pek \u00e7o\u011fu sanki mahrem yerine el atm\u0131\u015fs\u0131n gibi irkiliyor. Ne dedi\u011fin hi\u00e7 \u00f6nemli de\u011fil, duymuyor bile ne dedi\u011fini. Konuya de\u011finmi\u015f olman yeter. Hayk\u0131rmaya, a\u011fz\u0131ndan k\u00f6p\u00fck sa\u00e7maya ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n
Ermeni ve K\u00fcrt dostlar\u0131m\u0131z i\u00e7inde de benzerleri yok diyemem. Burada T\u00fcrk\u00e7e konu\u015ftu\u011fumuz i\u00e7in, o taraf daha \u00f6n plana \u00e7\u0131k\u0131yor sadece.<\/p>\n
Do\u011fru mudur el atmak, inan\u0131n bilmiyorum. Eskiden kafam daha netti, bu mevzular\u0131 de\u015ftik\u00e7e ak\u0131lc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncenin g\u00fc\u00e7 ve yayg\u0131nl\u0131k kazanaca\u011f\u0131na, tabular\u0131n sorgulanaca\u011f\u0131na, yeni bir ulusal konsensusa do\u011fru bir ad\u0131m da olsa yol al\u0131naca\u011f\u0131na inan\u0131rd\u0131m. O yerleri ge\u00e7eli \u015fimdi y\u0131llar oldu. Memleketten bir bok olmayaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. Daha ne u\u011fra\u015f\u0131rs\u0131n be adam diye sorarlarsa verecek cevab\u0131m yok.<\/p>\n
Al\u0131\u015fkanl\u0131kt\u0131r belki. Huy olmu\u015f, bu saatten sonra de\u011fi\u015fmez.<\/p>\n
Kaynak: http:\/\/nisanyan1.blogspot.ch\/2018\/01\/hassas-konulara-neden-deginir-insan.html<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Hassas konulara neden de\u011finir insan – Sevan Ni\u015fanyan 15 Ocak 2018 Pazartesi D\u00fcnk\u00fc yaz\u0131ya ba\u015flarken niyetim T\u00fcrk, Ermeni ve K\u00fcrt kolektif kimliklerinin ilk ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f \u00f6yk\u00fclerini k\u0131yaslamakt\u0131. Ba\u015fl\u0131k da kafamda haz\u0131rd\u0131, \u201cKim daha uza\u011fa i\u015fer\u201d. Sonra K\u00fcrt maddesi \u00e7ok uzad\u0131, \u00f6b\u00fcr ikisine vakit ve yer kalmad\u0131. Bilen biliyor, kimin ne kadar i\u015fedi\u011fi beni zerrece ilgilendirmiyor. …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[41,40],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2170"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2170"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2170\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2171,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2170\/revisions\/2171"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2170"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2170"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.dengekurdistan.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2170"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}